Бердах

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Бердах latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Бердах
Бердах.jpg
Бердах
(Каргабай улы Бирдеморат) (1828-1901)
Тугач бирелгән исеме: Бирдеморат Каргабай улы
Псевдонимнар: Бердах шагыйрь, Бердах бахсы
Туу датасы: 1828(1828)
Туу урыны: Хивә ханлыгы, Муйнак төбәге, Ак Кала
Үлем датасы: 1901(1901)
Үлем урыны: Каракалпакстан
Милләт: каракалпак
Ватандашлык: Хивә ханлыгы
Русия империясеFlag of Russia.svg Русия империясе
Эшчәнлек төре: шагыйрь
Жанр: әйтеш, такмак, шигырь
Иҗат итү теле: каракалпак теле

Бердах (әдәби псевдоним, чын исеме Бирдеморат Каргабай улы, каракалп. Berdaq, Бердақ) (1828, Хивә ханлыгы, Ак Кала — 1901, хәзерге Каракалпакстан) — шагыйрь, каракалпак әдәбиятына нигез салучыларның берсе.

Тәрҗемәи хәле[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1828 елда[1] Арал диңгезенең көньягындагы Ак Кала бистәсендә (хәзерге Каракалпакстанның Муйнак районы) балыкчы гаиләсендә туган. 10 яшендә тулы ятим кала. Белем алу нияте белән, мәдрәсәле Хивә, Бохара шәһәрләрендә була, ләкин мәдрәсәдән куыла, үзлегеннән гыйлем эсти.
1901 елда вафат була һәм Караком ишан каберенә җирләнә.

Иҗаты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кечкенәдән туйларда, бәйрәмнәрдә такмак әйтеп катнаша. Халык аның тапкыр сүзләрен яттан сөйли.
Мәдрәсәдә укыганда Көнчыгыш поэзиясе, бигрәк тә үзбәк, таҗик, төрекмән шагыйрьләре (А. Нәваи, Мәхтүмкули һ.б.) иҗаты белән таныша[2]. 3 мең юллык «Ахмак патша» поэмасында тормышның тигезсезлегенә нәфрәтләнә, халкының язмышы өчен борчыла.

Әсәрләре үз вакытында язылып алынмаган. 1903 елда кайбер әсәрләрен («Булмады», «Диңгез балыгын бирмәде», «Кем әйтер», «Эзләдем», «Салым», «Яшь киленгә» һ.б.) Петербург университетының шәрык бүлеген тәмамлап, Амудәрья административ үзәгендә хезмәт иткән И.А. Беляев халыктан язып ала. 1917 елда «Шәҗәрә» исеме белән бастыра.
Әсәрләре 1941 елда китап булып басыла. 1977 елда (тууына 150 ел тулу уңаеннан), сайланма әсәрләре урыс теле, төрекмән, үзбәк, казакъ телләрендә басыла.

Портреты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1950 елда Мәскәү рәссамы Б.Д. Каменов Бердахның оныгы Сәетназарга карап, шагыйрьнең портретын ясый. Соңрак Б. Каменов ясаган сурәтне файдаланып, рәссам Җ. Бирдеморатов ясаган портреты Бердахның рәсми образы дип раслана һәм хәзер дә файдаланыла [3].

Хәтер[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Нөкистәге һәйкәле

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Арал дулкыннары. Каракалпакстан язучыларының әсәрләре (төзүче Лирон Хәмидуллин). Казан: ТКН, 1981.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]