Тонга

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Тонга latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Тонга
Байрак[d] Герб[d]
Flag of Tonga.svg Coat of arms of Tonga.svg
Кыскача исем 🇹🇴
Этнохороним tongai, Tongan, Tongano, تونغاني, تونغانية, تونغانيون, טונגי, טונגית, টোঙ্গানি, tongano, tongana, tongani, tongane, тонгоанци һәм tongan
Рәсми тел тонганский язык[d] һәм инглиз теле
Һимн Гимн Тонга[d]
Шигарь тексты Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa, God and Tonga are my Inheritance һәм Бог и Тонга са моето наследство
Дөнья кисәге Океанлык
Дәүләт Flag of Tonga.svg Тонга
Башкала Нукуалофа[d]
Табигый-җәгърафик объект эчендә урнаша Полинезия
Иң төньяк ноктасы
Геомәгълүматлар Data:Tonga.map
Иң югары ноктасы билгесез
Иң түбән ноктасы Тын океан
Дәүләт башлыгы вазыйфасы монарх Тонга[d]
Ил башлыгы Тупоу VI[d]
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы Список премьер-министров Тонга[d]
Хөкүмәт башлыгы ʻАкилиси Похива[d]
Канунбирү органы Законодательное собрание Тонга[d]
Дипломатик мөнәсәбәтләр Австралия, ССҖБ, Кытай Җөмһүрияте, Кытай һәм Fiji
Әгъзалык Берләшкән Милләтләр Оешмасы, Милләтләр Дуслыгы, Бөтендөнья сәүдә оешмасы, Халыкара реконструкция һәм үсеш банкы[d], Халыкара үсеш ассоциациясе[d], Халыкара финанс корпорациясе[d], Инвестицион бәхәсләрне хәл итү буенча халыкара үзәк[d], Африка, Кариб диңгезе һәм Тын океан дәүләтләре[d], Кече утрау-дәүләтләре бердәмлеге[d], Азия үсеш банкы[d], Интерпол[d][1], ОЗХО[d][2], Международная гидрографическая организация[d][3] һәм Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы[4]
Никахка керү яше 18 яшь
Кулланылган тел инглиз теле[5]
Әүвәлгесе British Tonga[d]
Халык саны 105 323 кеше кеше (2013)[6]
Административ бүленеше Эуа[d], Острова Хаапай[d], Острова Ниуас[d], Tongatapu[d] һәм Вавау[d]
Мәйдан 748,506563 км²
Сәгать поясы UTC+13:00
Акча берәмлеге тонганская паанга[d]
Номиналь тулаем эчке продукт 434 380 116 $[7]
Кеше башына ТЭП 4098,54 $[8]
ТЭП (САМП) 587 633 104,13 халыкара доллар[9]
Кеше башына САМП ТЭП 5211 халыкара доллар[10]
Реаль ТЭП үсеш күрсәткече 3,5 %[11]
Тулаем резервлары 158 784 858 $[12]
Кеше потенциалы үсеше индексы 0,607, 0,639, 0,65[13], 0,669, 0,671[13], 0,693, 0,713[13], 0,716[13], 0,717[13], 0,716[13] һәм 0,717[13]
Инфляция дәрәҗәсе 2,5 %[14], 3,9 %[15], 5,3 %[16], 12,5 %[17], 27,4 %[18], 2,5 %[19], 13,6 %[20], 4 %[21], 6,9 %[22], 13,8 %[23], 8,4 %[24], -2,7 %[25], 7,6 %[26], 0 %[27], 3,1 %[28], 2 %[29], 3,1 %[30], 6,3 %[31], 7,2 %[32], 10,7 %[33], 12 %[34], 11,7 %[35], 10,1 %[36], 7,3 %[37], 4,9 %[38], 6,8 %[39], 6,4 %[40], 1,2 %[41], 5 %[42], 3,8 %[43], 2,5 %[44], 0,7 %[45], 0,4 %[46] һәм -1,1 %[47]
ХФӘ билгесе ˈtɔŋgɑ
Рәсми веб-сайт mic.gov.to
Харита сурәте
Автгмобиль хәрәкате ягы сул[d]
Электр көчәнеше 240 В[48]
Электр аергычы төре AS/NZS 3112[d][48]
Үзлеккә ия ирекле ил[d][49]
Мәктәптә укымаган балалар саны 3179[50]
Югары дәрәҗәле милли домен .to
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме [d]
Илнең мобиль коды 539
Илнең телефон коды +676
Гадәттән-тыш хәлләрдә ярдәм телефоны 9-1-1[d], 922[d][51], 933[d][51], 9-9-9[d][52], 927[d][52] һәм 928[d][52]
Тема җәгърафиясе geography of Tonga[d]
Тема буенча тарих История Тонга[d]
Диңгездәге идентификацияләү номеры 570
Тулаем туулар коэффициенты 4,27[50], 4,25[50], 4,236[50], 4,221[50], 4,202[50], 4,177[50], 4,144[50], 4,104[50], 4,059[50], 4,012[50], 3,963[50], 3,913[50], 3,864[50], 3,815[50], 3,768[50] һәм 3,722[50]
Викимедиянең күзәтү мәкаләсе outline of Tonga[d]
Тонга (Җир)
Red pog.png
Commons-logo.svg Тонга Викиҗыентыкта

{{#coordinates:}}: нельзя иметь более одной первичной метки на странице

Тонга патшалыгы, дөрес әйтелеше Тоңа патшалыгы (тонг. Tonga, [ˈtoŋa]) — Тын океанда урнашкан Полинезиядәге дәүләт.

Гомуми мәгълүмат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Географик урнашуы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тонга - Тын океанында урнашкан дәүләт, Фиджидан көньяк-көнчыгышка таба урнашкан. Өч төп төркем: Тонгатапу, Хаапай һәм Вавау формалаштыручы 150 дән артык утраулардан тора. Ил чылбыр булып төньяктан көньякка таба сузылган.

Мәйданы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тонга мәйданы 748 кв. км алып тора.

Төп шәһәрләр, административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Илнең башкаласы - Нукуалофа шәһәре (34 мең кеше). Илнең административ-территориаль бүленеше: 5 округ.

Дәүләт төзелеше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тауфа Окинааһау, Тонга короле, King of Tonga (1845–1893).
Дус утрауларының короле Джордж (1852)[53]

Тонга - конституцион монархия. Дәүләтнең башы - король Тауфа'ахау Тупоу IV (1965 елның 16 декабреннан бирле хөкем итә). Хөкүмәтнең башы - премьер-министр. Ил Милләтләр Дуслыгына керә.

Табигать[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Рельеф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Көнбатыш түтәлнең күпчелек утраулары диңгез дәрәҗәсеннән шактый өстәрәк урнашкан.

Геологик төзелеш һәм файдалы казылмалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Илнең җир эчендә нинди булса да әһәмияткә ия ресурслар юк.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Климат йомшак, уртача температура +24°С һәм уртача явым-төшемнәр нормасы 1905 мм.

Туфраклар һәм үсемлекләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Иң эре утраулар күп санлы пальмалар белән капланган.

Хайваннар дөньясы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Күп кош төрләре, утрауларда шулай ук ярканатның (летучая мышь) сирәк төре очрый, ул очучы төлке дип атала.

Халкы һәм теле[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халкы 108 мең кеше, халыкның уртача тыгызлыгы 1 кв. км - га 144 кеше. Этник төркемнәр: тонгалылар - 98%, башка полинезиялеләр, европалылар. Телләр: тонга теле, инглиз теле (икесе дә дәүләт теле).

Дин[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Методистлар - 47%, католиклар - 14%, Ирекле Тонга Чиркәве тарафдарлары - 14%, мормоннар - 9%, Тонга Чиркәве тарафдарлары - 9%.

Кыскача тарихи тасвирлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Утрауларда беренче европалылар булып XVII гасыр башында Голландиялеләр булган. Шуннан соң ике гасыр дәвамында утрауларга күп диңгезчеләр төшкән, шул исәптән Абель Янсоон Тасман һәм Джеймс Кук. 1845 елда Тонгада күп санлы граждан сугышлары беткән һәм ил конституцион монархия булып киткән. Европа илләре дәүләтнең нейтралитетын таныганнар. Әмма, 1899 елның 14 ноябре Германия-Британия килешүе буенча Тонга Бөекбритания протектораты булган, бу 1900 елның 18 маенда булган. 1970 елның 4 июненда ил бәйсезлек яулаган.

Кыскача икътисади тасвирлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Икътисадның нигезе - авыл хуҗалыгы. Төп экспорт авыл хуҗалыгы культуралары: кокос пальмасы, бананнар; төп азык-төлек культуралары - батат, маниок, ямс, таро. Урман кисүе. Балыкчылык. Авыл хуҗалыгы чималы эшкәртүе. Чит ил туризмы. Копра, бананнар, кокос мае, ваниль экспорты. Акча берәмлеге - паанга.

Кыскача мәдәният тасвирламасы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тонгалыларның тау'олунга биюе.

==== Мәдәният һәм архитектура ==== Нукуалофа Патша (король) сарае (1865-1867).

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. https://www.interpol.int/Member-countries/WorldИнтерпол. 7 декабрь 2017 көнне тикшерелгән.
  2. https://www.opcw.org/about-opcw/member-states/ОЗХО. 7 декабрь 2017 көнне тикшерелгән.
  3. https://www.iho.int/srv1/index.php?option=com_wrapper&view=wrapper&Itemid=452&lang=enМеждународная гидрографическая организация. 8 декабрь 2017 көнне тикшерелгән.
  4. http://www.unesco.org/eri/cp/ListeMS_Indicators.asp
  5. English as a Global Language, second edition — С. 64.
  6. база данных Всемирного банка
  7. http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD
  8. http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.CD
  9. http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.PP.CD
  10. http://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.PCAP.PP.CD
  11. http://www.imf.org/external/datamapper/NGDP_RPCH@WEO?year=2016
  12. http://data.worldbank.org/indicator/FI.RES.TOTL.CD
  13. 13,0 13,1 13,2 13,3 13,4 13,5 13,6 http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/TON
  14. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2016
  15. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1983
  16. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1984
  17. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1985
  18. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1986
  19. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1987
  20. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1988
  21. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1989
  22. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1990
  23. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1991
  24. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1992
  25. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1993
  26. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1994
  27. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1995
  28. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1996
  29. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1997
  30. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1998
  31. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=1999
  32. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2000
  33. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2001
  34. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2002
  35. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2003
  36. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2004
  37. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2005
  38. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2006
  39. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2007
  40. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2008
  41. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2009
  42. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2010
  43. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2011
  44. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2012
  45. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2013
  46. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2014
  47. http://www.imf.org/external/datamapper/PCPIEPCH@WEO?year=2015
  48. 48,0 48,1 World Plugs 10 июнь 2016 көнне тикшерелгән.
  49. https://freedomhouse.org/report/freedom-world/freedom-world-2017
  50. 50,00 50,01 50,02 50,03 50,04 50,05 50,06 50,07 50,08 50,09 50,10 50,11 50,12 50,13 50,14 50,15 50,16 UNESCO Institute for Statistics Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого Өземтә китерү хатасы: Неверный тег <ref>: название «Q3152127» определено несколько раз для различного содержимого
  51. 51,0 51,1 International Numbering Resources Database 8 июль 2016 көнне тикшерелгән.
  52. 52,0 52,1 52,2 International Numbering Resources Database 10 июль 2016 көнне тикшерелгән.
  53. (1852) «King George, of the Friendly Islands». The Wesleyan Juvenile Offering: A Miscellany of Missionary Information for Young Persons IX. Проверено 24 February 2016.

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Энциклопедический справочник, "Все страны мира", Издательство "ВЕЧЕ", 2003.