Владимир Короленко

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Владимир Короленко latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Владимир Короленко
Vladimir Korolenko young.jpg
В.Г. Короленко (1853-1921)
Тугач бирелгән исеме: Владимир Галактион улы Короленко
Туу датасы: 27 июль 1853(1853-07-27)
Туу урыны: Житомир Волынь губернасы
Үлем датасы: 25 декабрь 1921(1921-12-25) (68 яшь)
Үлем урыны: Полтава
Милләт: украин-поләк
Ватандашлык: Калып:Байраклаштыру/Россия империясе
УкраинаFlag of Ukraine.svg Украина ССР
Эшчәнлек төре: язучы, публицист
Иҗат итү еллары: 1879-1921
Юнәлеш: тәнкыйди реализм
Жанр: хикәя, учырᴋ
Иҗат итү теле: рус теле
Имза: Култамга

Владимир Короленко, Владимир Галактион улы Короленко (укр. Володимир Галактионович Короленко, рус. Короленко Владимир Галактионович, 1853 елның 27 июле, Волынь губернасы, Житомир1921 елның 25 декабре, Полтава) — язучы, журналист, җәмәгать эшлеклесе.

Тәрҗемәи хәле[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

И.Е. Репин. «В.Г. Короленко портреты»

1853 елның 27 июлендә Волынь губернасы Житомир шәһәрендә казый гаиләсендә туган. Әтисе Галактион Афанасий улы Короленко (1810-1868) казый булып башта Житомир өяз судында, аннары Дубнода, соңыннан Ровнода — барысы 20 ел эшли. Намуслы, канун буенча эшләүче, дөреслек яклы казый була. Әлеге сыйфатларны улы Владимирда да тәрбияли алган. Язучының әнисе Эвелина Иосиф кызы милләте буенча поләк хатыны була.

В.Г. Короленко әтисе үрнәгендә хокук яклаучы булырга тели. Ләкин ул укыган Ровно hимʜазиясен тәмамлау, анда борынгы телләр укытылмаганлыктан, үʜиʙиpcититның юридик факүлᴛитына керү хокукы бирми. Экстерн тәртибендә хәзерләнү өчен гаиләсе матди ярдәм итә алмый. hимʜазияне көмеш мидəл белән тәмамлаган В.Г. Короленко Пиᴛырбурда технология институтына укырга керә. Гаиләсенә авырлык китермәс өчен, уку елларында коррикᴛыр, сызымчы булып эшли. Барыбер укуны ташларга туры килә. Соңрак Мәскәүдә Петр җир эшкәртү һәм урман академиясендә, Пиᴛырбурда тау институтында укый башлый, ләкин народниклар хәрәкәтендә катнашуы өчен кулга алыну һәм Глазовка (1879), аннары Себергә (Тум, Якутия) сөргенгә сөрелү сәбәпле, әлеге уку йортларын тәмамлый алмый кала.
1885 елда Нижгaрда төпләнергә рөхсәт ала. Биредә хикәя һәм учырᴋлар яза, Мәскәү, Нижгaр һ.б. шәһәрләрдә нәшер ителүче журналларда басыла башллый.

Волжcᴋи вестник[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1885 елның март аеннан «Волжcᴋи вестник» газетасы[1] (Казан, нәшире һәм рәсми мөхәррире — Н.П. Загоскин, Казан үʜиʙиpcититеның юридик факүлᴛиты прафиcыры) хәбәрчесе булып эшли башлый. Анда үзенең мәкалә, хикәя, учырᴋ, бәяләмәләрен бастыра. М. Горький билгеләп үткәнчә, В.Г. Короленко белән хезмәттәшлек иткәндә «Волжcᴋи вестник» газетасы Идел буеның тәэсир көче гаять зур булган басмасына әйләнә.
1895 елда газетага яңа мөхәррир булып басынкы либерал Рейнгардт килгәч, В.Г. Короленко «Волжcᴋи вестник» белән хезмәттәшлеген туктата.

Мултан эше[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

В.Г. Короленко гаиләсе белән. 1903

1892 елның язында вәтка губернасы Иске Мултан авылында[2] булган җинаятьне (ярлы крәстиянны мәҗүси йола буенча корбан итеп үтерүдә 11 удмурт кешесе гаепләнә) тикшерүдә һәм матбугатта яктыртуда катнаша. 1895 елның 29 сентәбрендә Алабугада булган икенче утырышка язучы, газета хәбәрчесе буларак, үзе килә. Аның суд утырышыннан язган хисабы «Русские ведомости» (1895 ел, № 288-314) газетасында басылып бара, аннары аерым брошүра итеп таратыла. 1896 елның 28 маенда судның Мамадышта узган өченче утырышында катнаша. Ике мәртәбә яклаучы сыйфатында чыгыш ясый. Язучының һәм ул судка чакырган билгеле хокук яклаучылар тырышлыгы белән гаепләнүчеләр аклана[3], вотәк (удмурт) халкы өстеннән «кеше ашаучылар», «мәҗүси йола буенча кеше үтерүчеләр» дигән нахак гаепләү алып атыла. 29 майда язучы 9 айлык кызы Оләның вафат булуы турында телеграмма ала, ләкин процессны тәмамларга үзендә көч таба.

Кеше хокукларын яклаучы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • 1906 елда Сорочинцы авылы крәстияннарын яклап, «Сорочинская трагедия» мәкаләсен яза.
  • 1913 елда 13 яшьлек малайны дини йола буенча үтерүдә гаепләнүче Киев яһүдие Бейлисны яклап, матбугатта чыгыш ясый.
  • 1910 елда Мглин өязендә гаепсез хөкем ителгәннәрне яклап, матбугатта чыгыш ясый, асып үтерелгән гаепсез кешенең исемен аклауга ирешә.
  • Үлемгә хөкем ителгән М.В. Фрунзены яклавы билгеле.

Соңгы еллары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Әсәрләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • 1883 «Макарның йокысы» (рус. Сон Макара)
  • 1885 «Начар җәмгыятьтә» (рус. В дурном обшчестве)
  • 1886 «Сукыр музыкант» (рус. Слепой музыкант)
  • 1895 «Телсез» (рус. Без языка) һ.б.

Хәтер[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • 1961 елда Ижауда рус драма тияᴛырына В.Г. Короленко исеме бирелә.
  • Язучының исеме мәктәпләргә, китапханәләргә, югары уку йортларына бирелгән.
  • РФ һәм Украинада музейлары ачылган.

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Ф.Н. Багаутдинов. Музы и право. Казан: ТКН, 2010.ISBN 978-5-298-01883-8

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Казанда 1884-1904, 1905-1906 елларда рус телендә чыккан көндәлек газета
  2. Авылның хәзерге исеме - В.Г. Короленко
  3. 1927 елда гына чын җинаятьчеләр табыла