Эчтәлеккә күчү

Якутск

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Якутск latin yazuında])
(Якутски битеннән юнәлтелде)
Якутск
сах. Дьокуускай
рус. Якутск
Байрак[d]
Нигезләнү датасы 1632
Сурәт
Рәсми исем Дьокуускай
Рәсми тел рус теле
Дәүләт  Россия[1]
Нәрсәнең башкаласы Якутия, Городской округ «Город Якутск»[d][2], Якут Автономияле Совет Социалистик Республикасы, Якутск бүлгесе[d] һәм Якутск өлкәсе
Административ-территориаль берәмлек Городской округ «Город Якутск»[d][2]
Сәгать поясы UTC+09:00
Хөкүмәт башлыгы Сардана Владимировна Авксентьева[d]
Халык саны 311 760 (1 гыйнвар 2018)[3]
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек 95 метр
Кардәш шәһәр Фербәңкс, Чаңвон, Харбин, Мураяма, Елоунайф һәм Вон (Канада)
Мәйдан 122 км²
Почта индексы 677000–677999
Җирле телефон коды 4112
Монда җирләнгәннәр төркеме [d]
Объектның күренешләре өчен төркем [d]
Карта
 Якутск Викиҗыентыкта

Яку́тск (сах. Дьокуускай) — Россиядәге шәһәр, Саха республикасының башкаласы, Лена елгасы порты. Эре мәдәни, фәнни үзәк.

2022 елның 15 ноябреннән«Хезмәт даны шәһәре»[4].

Географик урнашуы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр Туймаада үзәнлегендә Лена елгасының сул ярында урнашкан.

Мәйданы — 122 км².

Мәңгелек туңлыкта урнашкан иң зур шәһәр.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Уртача еллык температура — -8,8 °C
  • Уртача еллык җил тизлеге — 1,7 м/с
  • Уртача еллык һава дымлылыгы — 69%
Якутск климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C −5,8 −2,2 8,3 21,1 31,1 35,1 38,4 35,4 27,0 18,6 3,7 −3,9 38,4
Уртача максимум, °C −35,1 −28,6 −12,3 1,7 13,2 22,4 25,5 21,5 11,5 −3,6 −23,1 −34,3 −3,4
Уртача температура, °C −38,6 −33,8 −20,1 −4,8 7,5 16,4 19,5 15,2 6,1 −7,8 −27 −37,6 −8,8
Уртача минимум, °C −41,5 −38,2 −27,4 −11,8 1,0 9,3 12,7 8,9 1,2 −12,2 −31 −40,4 −14,1
Абсолют минимум, °C −63 −64,4 −54,9 −41 −18,1 −5,4 −1,5 −7,8 −14,2 −40,9 −54,5 −59,8 −64,4
Явым-төшем нормасы, мм 9 8 7 8 20 35 38 37 31 18 16 10 237
Чыганак: Погода и климат

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Якутск 1632 елда Пётр Бекетов җитәкчелегендәге Енисей казаклары отряды тарафыннан Ленаның уң ярында нигезләнгән. 1634 елда острог Лена агымы буенча югарырак урынына күчерелә. 16421643 елларда хәзерге урынына күчерерлгән.

18051920 елларда — Россия империясенең Якутск өлкәсе үзәге. 19201991 елларда — Саха Автономияле Совет Социалистик Республикасының башкаласы. 1991 елдан Саха Республикасының башкаласы булып тора.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1856[5] 1897[6] 1913[5] 1926[5] 1939[5] 1959[7] 1970[8] 1979[9] 1989[10] 2002[11] 2010[12]
~2 800 6 535 ~10 300 ~10 600 ~52 900 74 330 107 617 152 368 186 626 210 642 269 601

Милли состав (2002): руслар — 44,5%, сахалар — 43,9%, украиннар — 2,2%, бүрәтләр — 1,0%, татарлар — 1,0%.[13]

Шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Габит Бәширов (1902—1962), ВКП(б) Якут өлкә комитетының 2нче сәркатибе (1935), Якутск шәһәр халык депутатлары шурасының башкарма комитеты рәисе (1935―1937).
  • Зәүр Бәширов (1945-2006), радиоэлектроника гыйлеме белгече,
  • Наталья Харлампьева (1952, Маган), Якутия Язучылар берлеге рәисе (1998 елдан), Якутиянең халык шагыйре (2002).
  • Нургали Фәткулов (1900―билгесез), Якут АССР ХКШ (1938―1940), Якутск шәһәр башкарма комитеты (1944―1946) рәисе.

Дин[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Аар Айыы
Христианлык
Ислам
Буддачылык
  • Дацан

һ.б.

Һәйкәлләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Галерея[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. GEOnet Names Server — 2018.
  2. 2,0 2,1 ОКТМО
  3. 26. Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2018 годаФедераль дәүләт статистикасы хезмәте.
  4. Указ о присвоении почётного звания Российской Федерации «Город трудовой доблести»
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 http://www.mojgorod.ru/r_saha/jakutsk/ Чыганакка җибәрү хатасы: Ярамаган <ref> исемле тамга: «mojgorod» исеме берничә тапкыр төрле эчтәлек өчен билгеләнгән
  6. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_gub_97.php?reg=80
  7. 1959 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  8. 1970 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  9. 1979 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  10. 1989 елның Бөтенсоюз җанисәбе. РСФСР, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  11. 2002 елгы Бөтенрусия җанисәбе. РФ, аның территориаль берәмлекләренең, шәһәр җирлекләренең һәм шәһәр районнарының җенес буенча халык саны
  12. ВПН-2010. Якутия. Таб. 5. Численность населения по районам, городским и сельским населенным пунктам, archived from the original on 2016-04-05, retrieved 2013-07-12 
  13. архив күчермәсе, archived from the original on 2017-11-11, retrieved 2013-07-12