Википедия:Күчерү

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Башлаучыларга ярдәм · Җәмгыять үзәге · Порталлар · Бүләкләр · Проектлар · Сораулар · Билге кую

Бу биттә мәкаләләрне күчерү тәкъдимнәре турында фикер алышу бара.

Кимендә ике атналык фикер алышу нәтиҗәсендә битнең исемен үзгәртү турында карар кабул ителә.

Архив

ДөмавылДөма[үзгәртү]

Дөм сүзеннән түгел, Дөма (рус. Дёма) исеменнән. Метрикаларда: иске тат. دما‎. --Ерней (обсуждение) 3 фев 2013, 14:24 (UTC)

Дөма дигәнен элеккеге исемнәренә куеп була, тик бүген инде авылның бу исеме кулланылмый--Ilnur efende (обсуждение) 3 фев 2013, 14:30 (UTC)

Мине мондый язылыш шикләндерә, этимологик яктан да, яңгырашы ягыннан да. Дёмадан Дөмә яки Дү(й)мә яки Ду(й)ма булыр иде. Тамыры өч хәрефтән артырга тиеш түгел — Дөм(+авыл) яки Дүм --Derslek (обсуждение) 3 фев 2013, 17:04 (UTC)

Ахырда әлеф бар, шуңа күрә соңы хәреф а яки ә. Алайса Дөмә, чөнки икенчесе у яки ү булмас, вау хәрефе язылмаган. Риваятьтә — «Дума». Мазарлы авылы турында риваять. --Ерней (обсуждение) 5 фев 2013, 17:26 (UTC)

Бәлкем вау урынына «даммә» генә куелып, машиналы язуда төшеп калдырылгандыр, ө булса ؤ хәрефе куелмас иде микән? Каян алдыгыз бу метриканы, интернетта юкмы, бик кызыклы әйбер.--Ilnur efende (обсуждение) 7 фев 2013, 17:25 (UTC)

Метрикалар, алар бит кул белән язылган, басылган түгел. Интернетта юк. Бу 1889 елдагы Тамбов өлкәсе Тенишевка авылының мәчете метрика дәфтәре. Анда Кузнецк өязедәге ике пардан ике бала тудылар. Өч урында иске тат. دما‎ дип язганнар. --Ерней (обсуждение) 7 фев 2013, 19:50 (UTC)

КузнецкКүзнәй[үзгәртү]

Мин каршы. Бу рус атамасы, татар түгел. --Ерней (обсуждение) 22 фев 2013, 17:33 (UTC)

ЯранскЯраң[үзгәртү]

Мин каршы. Бу рус атамасы, татар түгел. --Ерней (обсуждение) 22 фев 2013, 17:33 (UTC)
Pictogram voting support.svg Риза--E737 (бәхәс) 15 ноя 2013, 05:27 (UTC)

Үзбилгеләү → ?[үзгәртү]

Кемлек (иҗтимагый фәннәр) мәкаләсенең тәрҗемәсе өстендә эшләгәндә, психологик кемлек билгеләмәсендә дөрес татарчасы ничек булачагын беленмәгән en:self-image төшенчәгә туры килдем. Башка таныш булган терминнардан аерыр өчен, аны вакытлыча үзбилгеләү дип сакладым. Психология өлкәсендә белем алганнарның киңәшләренә мохтаҗлыгым сизелә. Зур рәхмәт.--frhdkazan (бәхәс) 29 мар 2013, 13:05 (UTC)

Аң, Үзаң, Кемлек (иҗтимагый фәннәр) һәм башкалар[үзгәртү]

Советлар Берлеге мирасы термины Милли үзаң (ru:Национальное самосознание) термины йогынтысы астында, интервикида әлегә

буларак билгеләнгән төшенчәләрне

буларак үзгәртергә тәкъдим ителгән. Кабул ителсә, ru:Самосознание = Үзаңлылык? буларак (яки башкача) калырга, халыкара фәнни терминологиядә каршылыклары булмаса да, татар телендә әлегә дә кулланылып торучы

терминнарының рус телле игезәкләре белән булган бәйләнешне акылларыбызда үзгәртергә (өзәргә) туры киләчәк. Күчерү тәкъдиме турында фикерегез? Башка тәкъдимнәр?--frhdkazan (бәхәс) 13 апр 2013, 19:19 (UTC)

Borınğı Farsı İleBorınğı İran[үзгәртү]

Персия - ул үзе үк Борынгы Иран синонимы, чөнки заманында шундый дәүләт булган, ләкин анда фарсылардан башка халыклар да яшәгән. М-н Македонский греклары барысын бергә мидиялеләр дип атыйлар, ә алары - аерым халык булганнар. Derslek (бәхәс) 14 ноя 2013, 08:08 (UTC)

Дөньяда Иранны 1935 елга кадәр Персия дип йөртелә. Татар телендә, хәтта Идел буе Болгары дәүләтендә шушы ил вәкилләрен фарсылар дип йөрткәннәр. Фарсы сүзе чыганагы: баш төбәге - Персида (Фарсыда), һәм беренче башкаласы Персеполь (Фарсы каласы).

Иран сүзе урта фарсы телендә сүзеннән Erānšahr һәм авест теленнән Airyānam Xšaθram (Арийләр патшалагы) килеп чыккан. Сез әйтәсез анда фарсылардан башка милләтләр яшәгән, шулай ук арийләрдән башка да бүтән халыклар торган. Иран (үзгәртелгән Арий Иле) һәм Фарсы иле иң зур кабиләгә туры килә.

Дөрес әйткәнчә Иран Erānšahr сүзеннән формалашкан. Шушы мәгълүмәтне мәкаләмдә телгә алам. Ләкин рус һәм инглиз телендә Древняя Персия ешрак дип йөртәләр.

Татар телендә дә шушы милләт вәкилләрен фарсылар дип ешрак йөртәләр.

Искәрмәгез мөһим, уйларга кирәк.--Kitap (бәхәс) 14 ноя 2013, 11:14 (UTC)

Шушы мәкалә Ахәменид идарә иткән чорга багышланган (Ахәменид - дөрес әйтелеше, алман телендә дә шулай: анда ае диграф) - борынгы Иран тарихы иң төп дәвере ләкин аның белән чикләнмәгән, шуңа күрә мин Ахәменид Дәүләте - Axämenid Däwläte исеменә күчергә тәкъдим итәм. Ничек уйлыйсыз, сез риза мы? --Kitap (бәхәс) 14 ноя 2013, 11:57 (UTC)

АмануллаӘмир Камалиев[үзгәртү]

  • Мәкалә драматург турында, шуңа күрә мәкалә мулла кушмаган псевдоним исемен йөртә. Ләкин Әмир Камалиев күбрәк Академия театры артисты буларак билгеле. - Derslek (бәхәс) 2 гый 2014, 18:22 (UTC)

КоллективлаштыруКүмәкләштерүССРБда күмәкләштерү[үзгәртү]

- Derslek (бәхәс) 24 гый 2014, 04:24 (UTC)

Википедия - ул энциклопедия, димәк төшенчәләрне аңлатучы терминнар турында мәкаләләр җыентыгы, сүзлек тә, татарлаштыру проекты да түгел.
  • коллективлаштыру = хәрби коммунизм чорында, большевикларның эшчәнлерәк кешеләрдән (мәс. кулаклар) малларын көч белән тартып алу һәм үз контроленә күчерү (үз тормышын оештыры алмаган, икътисади аң булмаган гади эшче яки люмпен пролетарийларга таратабыз дигән шигаре астында).
  • күмәкләштерү = объединить (по общему желанию или без сопротивления).
Русия һәм шулай ук татарлар тарихына карасак, бу чор бик фаҗигале булган - шундый шартларда "күмәкләшергә теләмәүләре аркасында" күпме байлар һәм интеллигенция үтерелгән, сөргенгә җибәрелгән яки илдән качырга мәҗбүр булганлыгын беләбез. Ягъни, бу феноменны күмәкләштерү дип атау сәяси феномен, халыкның игътибарын башкага тарту торышлыгы. Татнетта ике сүзе дә очрый әлбәттә, тик коллективлаштыру күбрәк кулланыла һәм күбрәк кеше өчен таныш термин. Димәк мәкалә исемен сайлаганда анарга өстенлек бирү урынлы булыр дип уйлыйм. - frhdkazan (бәхәс) 24 гый 2014, 06:43 (UTC)
Коллективизация = большевиклар сценарие буенча оештырылган национализация: малларны хуҗаларыннан тартып алу, большевиклар оештырган кеше төркемнәренә тапшыру, элекке хуҗаларын исә репрессияләү.

- frhdkazan (бәхәс) 24 гый 2014, 13:18 (UTC)

  • Тарих дәреслекләрендә, эш планнарында «күмәкләштерү» сүзе кулланыла иде, хәзер дә шулай булса кирәк.--Ilnur efende (бәхәс) 24 гый 2014, 13:51 (UTC)
    • Урыс википедиясендәге мәкаләдә кол-ция - бер, күм-рү - икенче төрле процесс булган дигәнгә нигез тапмадым. Аерым алганда терлекләрне талап большевиклар кулына тапшыру, хуҗаларын исә богаулап урман кисәргә җибәрү турында сүз дә юк. - Derslek (бәхәс) 24 гый 2014, 15:52 (UTC)

Талау һәм репрессияләү сәясәтенә берничә дәлил - Коллективизация в СССР мәкаләсеннән цитаталар:
* 7 ноября 1929 года в газете «Правда» № 259 была опубликована статья Сталина «Год Великого перелома»: «Наличие материальной базы для того, чтобы заменить кулацкое производство, послужило основой поворота в нашей политике в деревне… Мы перешли в последнее время от политики ограничения эксплуататорских тенденций кулачества к политике ликвидации кулачества как класса». Эта статья признана большинством историков отправной точкой «сплошной коллективизации».
* Реальная ситуация в стране, однако, была далеко не такая оптимистичная. Как полагает российский исследователь О. В. Хлевнюк, курс на форсированную индустриализацию и насильственную коллективизацию «фактически вверг страну в состоя­ние гражданской войны». На селе насильственные хлебозаготовки, сопро­вождавшиеся массовыми арестами и разорением хозяйств, привели к мятежам, количество которых к концу 1929 года исчислялось уже многими сотнями. Не желая отдавать имущество и скот в колхозы и опасаясь репрес­сий, которым подверглись зажиточные крестьяне, люди резали скот и сокращали посевы.

Нәтиҗә: кулак = собственник, ликвидиция кулачества как класса = бу собственникны мал-милкеннән талау, ягъни репрессия. Кешеләрне үз йортлардан чыгарып, ерак үстерелмәгән районнарга күчерү - өстәмә бер дәлил. - frhdkazan (бәхәс) 26 гый 2014, 14:14 (UTC)

Шайбалы хоккейАлкалы хоккей[үзгәртү]

- Derslek (бәхәс) 26 гый 2014, 11:52 (UTC)

  • Аста китерелгән Татнеттагы кулланылыш статистикасы мәкалә Алкалы хоккей битенә күчерелергә тиеш, Шайбалы хоккейдан юнәлтү ясалырга тиешлеген күрсәтә (4:0).- frhdkazan (бәхәс) 26 гый 2014, 15:04 (UTC)

[Google эзләү машинасындагы текст] / [Табылган мәкалә] [хәл]

[татарлар "алкалы хоккей" site:ru] = 29 +
[Татарлар "шайбалы хоккей" site:ru] = 6
[Татар "алкалы хоккей" site:ru] = 1090 +
[Татар "шайбалы хоккей" site:ru] = 312
[Татарстан "алкалы хоккей" site:ru] = 1230 +
[Татарстан "шайбалы хоккей" site:ru] = 255
[Казан "алкалы хоккей" site:ru] = 1150 +
[Казан "шайбалы хоккей" site:ru] = 200

Виктор АнАн Хён Су[үзгәртү]

Татар википедиясендә без шәхесләргә чын, урыслаштыручылар такмаган исемнәрне кушуны хуп күрәбез. - Derslek (бәхәс) 17 фев 2014, 10:41 (UTC)

Катгый Pictogram voting oppose.svg Каршы. Виктор Ан үзе исемен сайлады, бу хәзерге рәсми исеме, җитмәсә һәрбер вики-телендә шулай да язылган. --Kitap (бәхәс) 17 фев 2014, 10:57 (UTC)

Pictogram voting oppose.svg Каршы, рәсми исеме--Ilnur efende (бәхәс) 18 фев 2014, 19:28 (UTC)

Pictogram voting oppose.svg Qarşı, räsmi iseme. 안현수, latinça An Xön Su/An Xyun Su häm kirillça Ан Хён Су transkriptsiälären Виктор Ан mäqäläsenä yünältü bularaq buldırdım. - frhdkazan (бәхәс) 19 фев 2014, 06:47 (UTC) [[]]

Ор муеныУр муены[үзгәртү]

Сәбәпләр: Ур Капка - Перекоп, тәрҗемәсе "ворота во рву", ров - Ур, кырымтатарча - Ор. --Kitap (бәхәс) 27 мар 2014, 08:31 (UTC)

ГөрҗистанГөрҗия[үзгәртү]

Georgia исеменнән. Төрки дәүләте түгел. --Ерней (бәхәс) 1 май 2014, 20:51 (UTC)

  • Pictogram voting oppose.svg Каршы - Гөрҗистан - тарихи исем. Башка төрки Викидә (Әзәри, Төрек) шулай да Гөрҗистан, шулай ук башка төрки булмаган дәүләт - Әрмәнстан дип йөртелә. --Kitap (бәхәс) 1 май 2014, 20:57 (UTC)
  • Pictogram voting oppose.svg Каршы, татарча чын атамасы. -стан төрки дәүләтләргә генә куелмый (Пакстан, Һиндстан һ.б.)--Qaraq (бәхәс) 8 май 2014, 07:54 (UTC)

frhdkazan (бәхәс) 8 май 2014, 08:25 (UTC)

QuzğaltqıçЙөрткеч яки Motor[үзгәртү]

Кузгалткыч бер сүзлектә дә юк. Ә оригиналь терминнар ясау википедия кагыйдәләре белән тыела. Тәкъдим итәм: йөрткеч (сүзлекләрдә бар) яки мотор (интернациональ сүз) белән алыштырырга. --Derslek (бәхәс) 21 май 2014, 19:10 (UTC)

Казакъ-викидә Қозғалтқыш дип аталган, шуңа күрә Кузгаткыч дип атадым. Ләкин тәкъдимегез күбрәк ошый (йомшакрак, кыскарак), җитмәсә бу сүз күп сүзлектә таптым. Килешәм.--Kitap (бәхәс) 21 май 2014, 19:17 (UTC)

  • Мин дә аны казакчадан калька итеп аңладым, чөнки гугл эзләве 0 вариант бирде. Аннары, сез бу мәкаләне булырга тиешле 1000 мәкаләгә нисбәтле тамга куйдыгыз. Алай түгел, анда эчке янулы йөрткеч турындагы мәкалә керә.

Фәлистыйн → Фәлистин[үзгәртү]

Гәзитләрдә, китапларда тик Фәлистин дип йөртелә, эзләгечтә (Яндекс, Гугл) тик "Фәлистин" очрый торган исем.--Kitap (бәхәс) 30 июл 2014, 10:19 (UTC)

ТәхәллүсПсевдоним[үзгәртү]

Псевдоним - авторның чын исеме урынына кулланыла торган яшерен исем, тәхәллүс - кеше исеменә ялгана торган кушымча.

« Нисба араб. نسبة‎‎, или тахаллус — указание на дополнительный признак, обычно заканчивается на -и.
»

Мәс., Габдрәхим ибн Усман ибн Сармаки ибн Крым Утыз-Имәни исеменең соңгы өлеше - нисбә яки тәхәллүс булып тора. Псевдонимнар мисалы: Шут, Демьян Шәркый, Г.Юлай (Гариф Гомәр), Сәнәкбай, Кылычбай (Сәйфи Кудаш), Мәргән, Каплан (Нәкый Исәнбәт), Сакалтай (Сәгыйть Агиш), Ганкәбут (Исмәгыйль Рәмиев), Күлекәй, ЧН (Төхфәт Ченәкәй) (Чаян (журнал) мәкаләсеннән). - Derslek (бәхәс) 28 окт 2014, 06:29 (UTC)

  • Шушы сорауда мин эксперт булмыйм, ләкин сүзлектә түбәндәге мәгълүматны таптым: тәхәллүс - сущ. ист. 1. тахаллус, фамилия или псевдоним по месту рождения (писателя, учёного и т. п.) 2. освобождение (от обязанностей, от официальной части

какого-л. мероприятия) 3. окончание вступления, вступительной части

    • Минемчә тәхәллүс турында аерым мәкалә барыбер булырга тиеш, чөнки татар-болгар тарихында шактый күп тәхәллүсле исемнәр (мәсәлән Болгари, Сараи һ.б.) бар. Ләкин чыннан да тәхәллүс - ул псевдонимның аерым төре (туу җире буенча кушамат), бәлки псевдонимга кушамат сүзе якынрак, ләкин ул "прозвище" булып санала. Татарчалыштыру сәясәте буенча миңа тәхәллүс һәм кушамат сүзләре күбрәк ошый, ләкин тәхәллүс - псевдонимның бер төре генә... --Kitap (бәхәс) 28 окт 2014, 11:18 (UTC)

Дөрес әйткәнчә Тәхәллүс сүзе псевдоним мәгънәсендә төрле гәҗитләрдә актив кулланыла инде:

  1. Гатаулла Сабиров Татарстанның Кама җирлегендә дөньяга килә. Артист үзенә Камский дигән тәхәллүс ( псевдоним) ала.

http://www.azatliq.org/content/article/24176460.html

  1. Казанда узачак “Музыкаль десант” проектына һәм исем-фамилия паспорттагы язу белән туры киләме, артистлар бит тәхәллүс яки шартлы исем ала http://www.azatliq.org/content/article/24271632.html
  2. Татарстан һәм Башкортстан якларында татар концертларына беркайчан да кытлык булмады Шуңа күрә мәрхүм әтиемнең исемен – Марсель дигән исемен үземә тәхәллүс итеп алдым http://www.azatliq.org/content/article/3544077.html
  3. Бәйге инде ничәнче ел рәттән “Татэнерго” ширкәте ярдәме белән оештырыла Барлык әсәрләр дә тәхәллүс белән тапшырылырга тиеш иде, жюри объектив булсын өчен... http://www.azatliq.org/content/article/24806712.html
  4. Николай Әсәнбай 1921 елда Бакалы районы Ахман авылында туа Утызынчы елларда әтисен кулак дип, авылдан сөрергә булалар Бакалы керәшене Николай үзенә Нәҗип дигән тәхәллүс ала http://www.azatliq.org/content/article/24381358.html
  5. һәм күп бүтән

Шактый зур кулланышы икән, шуңа күрә Тәхәллүс исемле мәкаләне калдырырга чакырам. Баштарак Псевдонимның тик географик төре - тәхәллүс хәзер инде гомуми төшенчәгә киңәйтелгән икән.--Kitap (бәхәс) 28 окт 2014, 11:35 (UTC)

      • Камский тәхәллүскә туры килсә дә, чынында инде ул ерак бабайның сценик псевдонимыннан ясалган фамилия. Ә матбугатта кулланышны күрсәткән башка мисаллар үзләре ялгыш. Журналистлар сүзлекләрдә теркәлгән ялгыш мәгнәгә иярәләр. Әйтик кеше Николай урынына Нәҗип итеп йөртелергә теләгән икән, бу тәхәллүс тә, псевдоним да түгел, чыннан да күбрәк кушаматка охшаган. Әйтик минем күрше Габделхәй Гена исеменә эндәшә, ә бит ул язучы-артист түгел. - Derslek (бәхәс) 28 окт 2014, 12:28 (UTC)
      • Сез биредә язасыз ике төшенчәгә дә берәр аерым мәкалә кирәк, ә мәкаләдә шушы ике төшенчәне «скрестить» итеп маташасыз, тәхәллүснең туры мәгнәсен искергән дип язып: [1]?--Derslek (бәхәс) 28 окт 2014, 12:36 (UTC)

Сез нәрсә тәкъдим итәсез: өч аерым мәкалә - псевдоним, тәхәллүс, кушамат - булдырыргамы? Бәлки, өч төшенчә бер мәкаләгә берләштерергә, әгәр тәхәллүс сүзе хәзер псевдоним мәгънәсендә заманча китаплар, мәкаләләрдә актив кулланыла икән, димәк тәхәллүс исемле мәкалә Татвикидә дә булсын, псевдоним, тәхәллүс термины тарихын мәкаләдә тасвирлыйбыз, шушы тәкъдим.--Kitap (бәхәс) 28 окт 2014, 13:14 (UTC)

Бу өч төшенчәгә килгәндә: Кушаматны (прозвище) кушалар, тәхәллүсне һәм псевдонимны исә сайлыйлар. Мәсьәләгә бәйле мәкалә исеменә килгәндә: бу бәхәс дәвамында соңгы ике сүзгә карата китерелгән мәгълүматлар нигезендә алар татар телендә баштарак төрле мәгънәләрне белдерү өчен кулланылса, бүгенге көндәге телдә исә синонимга әйләнде дип әйтергә була (моңа аерым бер бүлек багышлау урынлы булыр дип саныйм). Google мәглүматлары буенча, тәхәллүс отышлырак дип күренә: "тәхәллүс"=2570 кулланылыш (һәм күбесе әдипләргә багышланган мәкаләләрдә, танылган татар шәхесләрнең шәхси сайтларында, форумнарда һ.б.), "псевдонимы буенча/астында"~=3000 кулланылыш (тик русчалары да кергәли). - frhdkazan (бәхәс) 28 окт 2014, 18:36 (UTC)
Нокта куяр өчен, абруйлы чыганакка мөрәҗәгат итәргә кирәк. Әгәр кемдә дә булса татарча «Әдәби сүзлек» табылса, бирегә языгыз. --Derslek (бәхәс) 7 ноя 2014, 17:55 (UTC)

Natsi Almaniädä kitaplarnı yandıruÖçençe reyxta kitap yandıru[үзгәртү]

Төп мәкалә - «Наци Алмания» түгел (гарип калька), Өченче рейх. --Derslek (бәхәс) 7 ноя 2014, 17:51 (UTC)

  • Бәлки Нацист Алманиясендә китапларны яндыру - Natsist Almaniäsendä kitaplarnı yandıru - әйбәтрәк булыр иде? Өченче Рейх - нацист Алманиясенең рәсми булмаган атамасы, үзисеме. Җитмәсә шушы яндырулар тик 1933 елда булган, шул вакытта башка илләр нацистлар тарафыннан басып алынмаган әле, Алмания Рейхка (димәк зур империягә) әверелмәгән әле. Шулай ук башка Викидә нәкъ Нацист Алманиясе сүзе мәкаләнең исемендә телгә алына. Шулай итеп, Natsist Almaniäsendä kitaplarnı yandıru -га күчерүне тәкъдим итәм.--Kitap (бәхәс) 7 ноя 2014, 18:46 (UTC)
    • Нацист Алмания яки СССРда кабул ителгән Фашист Германиясе дип язу бик кискен яңгырый, чөнки бу - сугыш вакытында дошманга кулланылган атамалар. Өченче рейх яки das Dritte Reich тарихи күзлектән дөресрәк. - Derslek (бәхәс) 14 ноя 2014, 05:38 (UTC)
  • Фашист Германиясе чыннан да дөрес түгел төшенчә, ләкин Нацист Алманиясе - дөрес атамасы, башка Викигә карыйк: мәкаләнең исеме - Nazi book burnings, Quema de libros por los nazis (1933), Nazisternes bogbrænding, Нацистичко спаљивање књига, Nasjonalsosialistenes bokbrenning яки Bücherverbrennung 1933 in Deutschland, Autodafés de 1933 en Allemagne, һәр мәкаләдә Нацист яки Алмания атамасы телгә алына, беркайда Өченче Рейх турында сүз бармый (Рейх турында буйсындырудан соң гына әйтеп була). Нацист Алманиясе кискен түгел, ә дөрес яңгырый, чөнки нацистлар хакимияттә булганнар бит. --Kitap (бәхәс) 14 ноя 2014, 09:56 (UTC)

ЙөксалгычБагажник[үзгәртү]

  • Сәбәбе: татар телендә йөксалгыч сүзе юк. Ә Википедия кагыйдәләре буенча яңа сүзләр уйлап чыгару тыелган. - Derslek (бәхәс) 14 ноя 2014, 04:58 (UTC)
    • Татар теленең мантыйгы буенча сүзнең төзелеше аңлашыла, һәм кардәш төрки телләрдә кулланыла, ләкин кызганычка каршы бернинди сүзлектә, хәтта пәрәвездә, гизгечләрдә, эзләгечләрдә шушы сүз табылмады(. Википедия кагыйдәләре буенча күрсәтелгән дәгъвә, сәбәбе урынлы. П.С. Казакъ халкына афәрин, чыннан да бәйсез дәүләттә бәйсез тел сәясәте үткәрелә, һәм кирәксез калька, урыс алынмалары телдән чыгарыла, ә төрки аналог, мәгънәдәш сүз тәкъдим ителә (kk::Жүксалғыш - Йөксалгыч һ.б.). Шулай итеп, татар тел белгечләренә дә кыюрак, бәйсезрәк булырга кирәк. Әмма әлегә Дәрслек күрсәткән сәбәпләр урынлы...--Kitap (бәхәс) 14 ноя 2014, 10:17 (UTC)
      • Татар телендә сүз ясалыш процессының туктаганы юк. Татарча сүзлекләр дә хәзер бихисап, күбесе турында без белмибез дә. Пәрәвездә барлык татар сүзлекләре бар дип уйлау - зур ялгыш. Ә шундый, техникага караган татарча сүзне табар өчен терминологик сүзлекләргә мәрәҗәгат итәргә, китапханәгә барырга кирәк, Kitap-әфәнде. Мәсәлән, Милли китапханәдә 2000 елда чыккан Техник терминнар сүзлеге бар краеведческий бүлектә. --Derslek (бәхәс) 14 ноя 2014, 11:23 (UTC)

Абдулхак ИгебаевГабделхак Игебаев[үзгәртү]

  • Бу башкорт авторының әсәрләре Татарстанда шул исем белән нәшер ителә: [2]. - Derslek (бәхәс) 15 ноя 2014, 12:04 (UTC)
  • Китапның тышлыгын күрми торып, ышануы авыр. Татарстан милли китапханәсе Абдулхак Игебаев дип әйтә: 101 биттә.[3]

Әбделхак Игебаевка риза. --Әмир (бәхәс) 15 ноя 2014, 15:16 (UTC)

Юл-транспорт казасы (ЮТК) (автоһәлакәт, автофаҗига)Юл-транспорт казасы[үзгәртү]

Бинокль - Дурбин[үзгәртү]

Бәхәс булмаганда ашыгып күчерелгән мәкалә.

Татарчалаштыру сәясәте буенча Дурбин сүзе тәкъдим ителә.

Кире күчерү сәбәпләре:

  • чыганак китерелгән: [1]
  • кардәш төрки телендә нәкъ Дурбин сүзенә охшаш атамасы кулланыла: төрекчә Dürbün, казакъча Дүрбі, кыргызча Дүрбү. --Kitap (бәхәс) 15 гый 2015, 10:26 (UTC)
Pictogram voting oppose.svg Каршы - бездә гамәлдә булган ru:Википедия:Именование статей кагыйдәсен боза. Күчерүне дәлилләү өчен, бүген кулланылган татар телендә Дурбин сүзенең Бинокль сүзеннән ешрак очраганын дәлилләү зарур. Әлегә күрмим. -- frhdkazan (бәхәс) 15 гый 2015, 10:46 (UTC)
    • Төгәл исәпләүләр нәтиҗәсе бармы? Бинокль сүзе файдасына саннар китерсәгез, дәгъваны җыеп алачакмын, ләкин Дурбин сүзен телгә алынуны барыбер мәкаләдә калдырырга кирәк.--Kitap (бәхәс) 15 гый 2015, 10:53 (UTC)
"бинокль аша" татарча (Google) - 206 табылган
"дурбин аша" татарча (Google) - 0 табылган.
Искедән кулланганлыгын [ССРБ Фәннәр академиясенең Казан тел, әдәбият һәм тарих институты чыгарган Татарско-русский лексикографический словарь (PDF) - Дурбин: устр. 1) бинокль 2) подзорная труба] күрсәтү әлбәттә урынлы. -- frhdkazan (бәхәс) 15 гый 2015, 11:18 (UTC)
    • Kitap-әфәнде, сез татарчалаштыру процессын бик үзенчәлекле аңлыйсыз. Менә сезгә сорау: урыс кешесенә милли кәләпүш киертү белән ул урыс булудан туктап, татар була башлыймы? Сез дә бит шулайрак эшлисез: татар телендә күптән яшәп килгән алынманы - бу безгә ярамый дип чыгарып атасыз, ә аның урынына кайдандыр татар телендә бөтенләй кулланышы булмаган сүзне куясыз (фарсы, кыргыз, казах теленнән), һәм аңа милли кәләпүш киертеп - аны менә бу чын татар сүзе дип йөрисез. Мин мондый алымга бик сагаеп карыйм, чөнки булмаган сүзнең кулланышын аклар өчен төрле ялганнарга һәм уйдырмаларга мәрәҗәгат итүдән башка чара калмый. Бу очракта «5 казык»ның бишесе дә исән калмый калмый. Лексикология өлкәсенә килгәндә, татар телле чыганакларда дурбин сүзенең кулланышы күзәтелми. Минемчә, башка комментарийлар бирү урынсыз. --Derslek (бәхәс) 15 гый 2015, 11:49 (UTC)
  • Дәрслек әфәнде, мин үз карашым өскә урнашкан Йөксалгыч бүлегендә күрсәттем инде. Чыннан да бәйсез илләрдә бәйсез тел сәясәте үткәрелә, элек бит казакъларда, үзбәкләрдә, әзеридә һ.б. гел багажник, учреждение, училище, бинокль, политика, предприятие, командующий, ток һәм башка охшаш урыс алынмалары шактый күп булган, кайдан һәм нишләп алар килгәннәр - үзегез беләсез: 1920 елдан башланган урыслаштыру сәясәте нәтиҗәсендә, башта гарәп имләсеннән, аннары латин имләсеннән күчерелгән, ә кирил әлифбасындагы татар теленә чит алынмалар бик җиңел итеп керәләр. Бу тикшерелгән колониаль тел сәясәте. Хәзер исә күп кенә бәйсез илләрдә бәйсез тел сәясәте үткәрелә, нәтиҗәдә туган тел актив һәм киңрәк кулланыла. Татар телен саклар өчен, үстерер өчен, киңрәк кулланыр өчен, нәкъ шул кыю, бәйсез тел сәясәтен үткәрергә кирәк! Урыс алынмалары - бик җитди тема, һәм бу сорау турында күп нәрсә язарга мөмкин.--Kitap (бәхәс) 15 гый 2015, 12:11 (UTC)

Татарларның чит илләрдә таралышы -> Татарларның Русия тышында таралышы[үзгәртү]

Австралия, АКШ, Беларусия, Төркия, Украина, Финляндия, Эстония яки башка илләрнең күпчелек татар ватандашлары өчен бу илләр чит ил түгел - өйләре. - frhdkazan (бәхәс) 15 гый 2015, 14:02 (UTC)

  • Мантыйгы бар. Чыннан да Финляндия, Төркия һәм АКШ татарлары бу илләрдә туып үскәннәр. --Kitap (бәхәс) 8 фев 2015, 19:57 (UTC)

Бәлки Татарларның илләр буенча таралышы дип куярга? Ни өчен һәм кем өчен чит ил? Кайда ул чит ил? Бик мәгънәсез. Русия тышын да аерым билгеләү кирәкми--Damir (бәхәс) 11 фев 2015, 11:42 (UTC)

Астана -> Астанә[үзгәртү]

Астанә (фар. آستانه) — 1) бусага; 2) сарай ишеге төбе. — Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге. --Ерней (бәхәс) 8 фев 2015, 19:51 (UTC)

  • Казакъ телендә Астана - башкала дигән сүз. Чыннан да бу фарсы теленнән килгән сүз. Минемчә Астанә дән юнәлтүне ясарга җитәр.--Kitap (бәхәс) 8 фев 2015, 20:49 (UTC)
  • шул сүздән килеп чыккан дип кую гына кирәк һәм юнәлтү--Damir (бәхәс) 11 фев 2015, 11:38 (UTC)

Мидхәт Яһудин -> Мигъдәт Яһүдин[үзгәртү]

Чыганакларда исемен Мидхәт итеп укырлык сәбәпләр юк: http://www.tassr90.ru/leaders/yagudin/ --Derslek (бәхәс) 10 мар 2015, 11:20 (UTC)

Җәррах -> Хирург[үзгәртү]

  • Мондый сүз татар телендә юк, гарәп теленнән алынган атамалар сүзлегендә дә юк! Ерней (бәхәс) 22 март 2015, 11:08 (UTC)
  • Исеме шикле, ике юлга да тулмаган мәкаләнең урыны чүп савытында. Минемчә, аның аноним авторын үзешчән сүз ясалыш уены гына кызыксындыра. --Derslek (бәхәс) 22 мар 2015, 08:43 (UTC)
Хирург булырга тиеш, җәррах сүзе татар телендә юк. Күчерик алайса? -- Marat Vildanov (бәхәс) 22 мар 2015, 09:47 (UTC)
Кайбер татар китапларында бу сүз кулланыла:

Чыкарыр булса, бел – нидер хале..." http://kitap.net.ru/sarai.php

  • "...1996 елда мин Һамбургка (Германиягә) йөрәгемә гамәлият (операция) ясарга алып киттеләр. Атаклы җәррах (хирург) Кальмар әфәнде әйтүенә караганда, ул җитәкләгән йөрәк институында 90-95 яшьтәгеләргә дә гамәлият ясыйлар икән..." http://matbugat.ru/news/?id=1845
  • Шуңа күрә күчерүгә Pictogram voting oppose.svg Каршы - -Kitap (бәхәс) 22 мар 2015, 10:26 (UTC)
  • Yes check.svg Эшләнде. - Derslek (бәхәс) 28 мар 2015, 16:08 (UTC)
  • Каршылыклы карар. Китерелгән чыганакларга игътибар бирмичә, карар кабул ителми.--Kitap (бәхәс) 28 мар 2015, 21:53 (UTC)
    • Китерелгән сылтамалар арасында абруйлы чыганаклар, бер дә булмаса, темага караган язмалар күрмәдем. --Derslek (бәхәс) 29 мар 2015, 11:22 (UTC)


Байназар Әлменов -> Байназар Әлминов[үзгәртү]

Татар энциклопедиясендә шулай: [4] --Derslek (бәхәс) 28 мар 2015, 16:06 (UTC) Yes check.svg Эшләнде - Derslek (бәхәс) 22 апр 2015, 05:47 (UTC)

Минзәлә педагогия көллияте -> Минзәлә педагогика көллияте[үзгәртү]

Оештыру документларында “Минзәлә педагогика көллияте” урта һөнәри белем бирү автоном учреждениесе дип атала: [5] --Derslek (бәхәс) 30 мар 2015, 05:12 (UTC)

  • Каршы түгел. Хөкүмәт шундый атама таккан икән инде. «Минзәлә» газетасы педагогия сүзен куллана. Ханбиковларның «Русча-татарча педагогика һәм психология терминнары сүзлеге» дә ачыклык кертми: анда «педагогия институты» сүзе дә, «педагогик уку йорты» сүзе дә бар.--Әмир (бәхәс) 30 мар 2015, 19:04 (UTC)
  • Yes check.svg Эшләнде --Derslek (бәхәс) 22 апр 2015, 05:55 (UTC)

Татар телендэге гэзит heм журнал теземе -> Татар газета-журналлар исемлеге[үзгәртү]

Сәбәп: Исемлек тел нигезендә төзелә (өстәмә "телендәге" сүзе кирәкми), күплек санын өстәү һәм орфографик хаталарны төзәтү. -- frhdkazan (бәхәс) 5 май 2015, 14:46 (UTC)

Евровидение һ.б. -> Аурукүренү, Аурувизия, Eurovision җыр бәйгесе[үзгәртү]

Тик ТатВикидә Eurovision бәйгесенең атамасы рус теленнән калька алып мәкаләгә куела. Башка телләрдә яки тәрҗемә ителә, яки оригинал исеме калдырыла:

  • казакъча Eurovision ән байқауы 2014 (Eurovision җыр бәйгесе 2014),
  • кыргызча Еврокөрүнүү ыр сынагы 2014 (Еврокүренү җыр бәйгесе 2014),
  • төрекчә 2014 Eurovision Şarkı Yarışması (Eurovision җыр ярышы 2014),
  • әзәри 2014 Avroviziya Mahnı Müsabiqəsi (Eurovision җыр бәйгесе 2014)
  • украинча Пісенний конкурс Євробачення 2014 (Еврокүренү җыр бәйгесе 2014)
  • үзбәкчә Eurovision qoʻshiq tanlovi (Eurovision җыр бәйгесе)
  • чуашча Еврокурав (Еврокүренү)
  • белорусча Конкурс песні Еўрабачанне (Еврокүренү җыр бәйгесе 2014)

һәм бүтән

Нишләп тик Татар Википедиясендә РусВикидән калька алынган?

Шулай итеп, ТатаВикидә урыс сүзе Евровидение тәрҗемә ителергә тиеш (Еврокүренү ләкин төгәлрәк Аурукүренү, Аурупа+күренү) яки оригинал исеме Eurovision калдырылсын.--Kitap (бәхәс) 23 май 2015, 11:32 (UTC)

Википедия:Үз эзләнүләрең булмаска тиеш һәм Википедия:Абруйлы чыганаклар мәсьләкләре нигезендә, татар телендәге матбугатында һәм электрон ММЧларында иң еш очраган исем кулланылырга тиеш. Анда очраган вариантлары һәм аларның кулланылыш ешлыгы буенча статистиканың тәкъдим ителүесез, бу бәхәс урынсыз. -- frhdkazan (бәхәс) 24 май 2015, 09:59 (UTC)
Евро видение - оригинал атамасы түгел, урыс теленнән алынган татарча булмаган сүз, татар теленә тәрҗемә ителмәгән сүз, барлык интервикидә яки оригинал исеме, яки тәрҗемә ителгән атама тәкъдим ителә. Татар Википедиясе татарча язылырга тиеш, бу төп кагыйдә. --Kitap (бәхәс) 24 май 2015, 10:34 (UTC)
  • Татар телендә чыгучы Абруйлы чыганакларда кулланылыш үрнәкләре:
Азатлык радиосы - "Евровидение бәйгесендә янә Швеция җиңде".
Интертат.ру - "Динә Гарипова "Евровидение"нең финалына узды".
ТР муниципаль берәмлекләр порталы - Әлмәттә яшьләр көнендә Дина Гарипова чыгыш ясаячак
Татар-информ - Динә Гарипова “Евровидение”да иң яхшылар бишлегенә керсә дә яхшы - Дмитрий Маликов
Атна (Уфа) - 437. Динә Гарипова “Евровидение” бәйгесендә катнаша // Атна. – Уфа. – 2013. – 6 – 12 март. – 2 б. (tatarstan.ru архивыннан) - frhdkazan (бәхәс) 24 май 2015, 17:47 (UTC)
Чыннан да матбугат чараларында әлегә дөрес түгел урыс теленнән алынган сүз кулланыла, башта кемдер урыс сүзен тәкъдим иткән, башкалар аны кабатлый башлаган, ләкин барыбер бу хата, үзегез аңлыйсыз бит: видение - татар булмаган сүз, оригинал түгел, махсус сүз түгел, видеть урыс фигыленнән ясалган сүз, татарча тәрҗемәсе бар - күрү, бу уникаль төшенчә-термин түгел, шуңа күрә тәрҗемә ителергә тиеш. Иҗтимагый караш барыбер үзгәрәчәк.--Kitap (бәхәс) 24 май 2015, 19:00 (UTC)
Википедия:Үз эзләнүләрең булмаска тиеш һәм Википедия:Абруйлы чыганаклар мәсьләкләре, татар матбугат чараларында үзгәреш пәйда булмаганча, Татар Википедиясендәге кулланылышы да үзгәрә алмаячагына ишарәли. Тәрҗемә мәсьәләсенә килгәндә, "Euro-vision / Евро-видение" бәйге исеме тәрҗемә ителгәндә "Евро-идеаллар" мәгънәсенә туры килә (Mission-Vision-Values/Миссия-Видение-Ценности триадасы). - frhdkazan (бәхәс) 24 май 2015, 19:23 (UTC)
Уйлап чыгармагыз, vision - күренү һәрбер сүзлектә, җитмәсә интервикигә карагыз, һәркайда күренү итеп тәкъдим ителә (югарыда кара).

--Kitap (бәхәс) 24 май 2015, 20:45 (UTC)

Vision сүзенең контекстуаль байлыгы өчен www.multitran.ru/vision карарга тәкъдим итәм (бу очрактагысын югарырак аңлаттым). Бәйге исеме буларак кулланылган Eurovision - күп мәгънәләр ташучы ялгызлык исем (ягъни термин) сыйфатына ия. Мәкалә исемен үзгәртү өчен тәкъдим ителгән неологизм исә бу байлыкка ия түгел, гамәлдәге исеменә килгәндә - ул татар телендәге абруйлы чыганакларда кулланыла һәм күпчелек татарларга таныш. Куллар кычытып торган хәлдә, мәгънәви ягыннан тәрҗемә итмичә Eurovision җыр бәйгесе дип кую хәерлерәк. -- Ихтирам белән, frhdkazan (бәхәс) 25 май 2015, 04:36 (UTC).

Ярар, Аурукүренү дигән тәрҗемә хакында конценсус булмаганга күрә оригинал исемен кую канунлырак. Шуның белән килешәм. Җитмәсә нәкъ шушы исем (Eurovision җыр бәйгесе) күпчелек интервикидә кулланыла, шулай ук ТатВикидә гадәт бар инде: ниндидер атама тәрҗемәсе бәхәсле булган очракта, оригинал исеме куела.--Kitap (бәхәс) 25 май 2015, 11:08 (UTC)

Татарча "Eurovision җыр бәйгесе" булсын, чөнки: 1. бу бәйгенең рәсми телләренең икесендә дә (инглиз, франсуз) ул төп нөсхә (оригинал), стандарт атамасы була, 2. татар телендә адекват тәрҗемә әлегә юк (урыс сүзен турыдан-туры куллану дөрес түгел), 3. шул вариант - компромислы вариант була. --Milli (бәхәс) 25 май 2015, 11:14 (UTC)
  • Килешәм. Минемчә уртак фикергә килдек.--Kitap (бәхәс) 25 май 2015, 11:17 (UTC)

Башкорт дәүләт университетының татар теле кафедрасы -> Башкорт дәүләт университетының татар филологиясе һәм мәдәнияте кафедрасы[үзгәртү]

БДУ веб-порталындагы кафедраның веб-сәхифәсендә аның 1958 елдан бирле татар филологиясе һәм мәдәнияте кафедрасы исеме астында яшәве турында язылган. -- frhdkazan (бәхәс) 29 май 2015, 17:51 (UTC)

Русия этник төркемнәреРусия милләтләреРәсәй милләтләре[үзгәртү]

Атама дөрес түгел. Билгеләмәсе буенча Этни́ческая гру́ппа — многозначный термин, обозначающий различные типы этнических общностей, более низкого таксонометрического уровня, чем этнос. Академик күзлектән бу исемлектә этнослар теркәлгән, ләкин мин этнос исемендә туктамыйча, татар телендә кабул ителгәнчә Русия милләтләре итеп үзгәртергә тәкдим итәм. --Derslek (бәхәс) 5 авг 2015, 05:08 (UTC)

Милләт бәхәсле төшенчә, этнос/этник төркем тотрыклырак (рувикидан тыш барысы соңгысын сайлаган). 4 кешелек керекләрне яки 73 кешелек водь халкын милләт дип атау кыен. Биткә урнаштырылган калыпта тәкъдим ителгән Русиядә яшәгән этнослар белән килешергә була, булмаса Русиялыларның этник төзелеше / Русия халкының этник төзелеше дә кабул ителерлек. -- frhdkazan (бәхәс) 5 авг 2015, 07:33 (UTC)
Русия (нең) милләтләре ? Русиядә милләт берәү генә - русский :). Этнос сүзен кулланудан курыкмаска кирәк, минемчә. Ләкин яшәгән сүзе белән рәттән түгел, ул сүз беткән халыкларны белдерә. «Русиядә этнослар» / «Русиядәге этнослар» ничегрәк булыр ?--Әмир (бәхәс) 5 авг 2015, 10:17 (UTC)
  • Русия сүзе рус милләте атамасыннан ясалган, Россия - ул күп милләтле дәүләт, шуңа күрә Россия - Рәсәй итеп тәрҗемә итү дөресрәк була. Шулай итеп, Рәсәй милләтләре булсын.--Kitap (бәхәс) 5 авг 2015, 13:17 (UTC)
    • Pictogram voting support.svg Риза. Kitap әфәнденең тәкъдиме яклау тапса, "Русия" белән башлаган бар мәкаләләрне "Рәсәй" буларак үзгәртүдә ярдәм кулын суза алырмын. Башкорт, Чуаш һәм Казакъ кардәшләребез нәкъ шуны сайлады, башка төркиләр Русия/Россия вариантлары арасында берсен сайладылар (бер тигез диярлек). Үземне дә ватандашлыгым нигезендә россиялы/рәсәйле дип атау, русиялегә караганда кулайрак дип сизелә. -- frhdkazan (бәхәс) 5 авг 2015, 13:30 (UTC)

Россия, РусияРәсәй[үзгәртү]

  • Россия төшенчәсенә нәкъ Рәсәй сүзе туры килә, чөнки Русия рус милләте атамасыннан ясалган сүз, Россия - ул күп милләтле дәүләт, шуңа күрә Россия - Рәсәй итеп тәрҗемә итү дөресрәк була. Русия төшенчәсе нибары тарихи урыс җирләренә туры килә, ягъни Мәскәү патшалыгына туры килә. Алтын Урда тарихи җирләре Русия төшенчәсенә керми, шулай ук Саха, Тыва һ.б., ә Рәсәй нәкъ күпмилләтле дәүләтне билгели.--Kitap (бәхәс) 5 авг 2015, 18:43 (UTC)
Ай-һай, Габдулла Тукайны («Хөр мәмләкәт, хөр Русия.») атлап чыгып булырмы икән ?--Әмир (бәхәс) 5 авг 2015, 21:54 (UTC)
Габдулла Тукай язган вакытта Русия империясе булды, ә хәзер федерация, тарихи һәм сәяси карашлар буенча Рәсәй Федерациясе дөрес термин.--Kitap (бәхәс) 6 авг 2015, 10:49 (UTC)
"Русия Федерациясе" өчен - ~6670, ""Россия Федерациясе" өчен - ~118000, "Рәсәй Федерациясе" өчен - ~2040.
Алардан Азатлык радиосында:
"Русия Федерациясе" өчен - ~3920, "Россия Федерациясе" өчен - ~33, "Рәсәй Федерациясе" өчен - ~8.
"Русия" өчен - ~440000, ""Россия" өчен - ~477000, "Рәсәй" өчен - ~52800.
Алардан Азатлык радиосында:
"Русия" өчен - ~306000, "Россия" өчен - ~16200, "Рәсәй" өчен - ~15900.
"Русиялеләр" өчен - ~16700, "Россиялеләр" өчен - ~11600, "Россияннар" өчен - ~1420, "Рәсәйлеләр" өчен - ~165.
Алардан Азатлык радиосында:
"Русиялеләр" өчен - ~13800, "Россиялеләр" өчен - ~ 3, "Россияннар" өчен - ~1120, "Рәсәйлеләр" өчен - ~1.
Нәтиҗә: "Азатлык радиосы" Федерация сүзен бик яратмый, Русия һәм Русиялеләр вариантларның кулланышын өстен күрә. Аннан тыш, бүгенге көндә татарларның күпчелеге Татнетта Россия Федерациясе, Россия һәм Россиялеләр вариантларына өстенлек бирә. Википедия:Мәкалә исемнәре тәртибе нигезендә, битнең исеме буларак нәкъ аларны сайлау, башка синонимнарны юнәлтү буларак куллану дөрес минемчә. -- frhdkazan (бәхәс) 6 авг 2015, 08:20 (UTC)
    • Мәкаләнең хәзерге исеме кайсыберәүләр кирәксә-кирәкмәсә дә сүзгә ала торган консенсус һәм тавыш бирү процедурасы аша кабул ителгән: [6]. Википедия кагыйдәләре буенча шундый карарны үзгәртер өчен биик җитди сәбәпләр табарга кирәк. - Derslek (бәхәс) 6 авг 2015, 08:29 (UTC)
    • Кадерле җәмәгать, югарыдагы статистика, татарның күпчелеге Русия һәм Рәсәй сүзләрнең архаизм буларак күрүен күрсәтә. Аңлаганымча, күпчелек татарларның консенсусы ТатВики катнашучыларыныкыннан югарырак. Ихтирам белән, -- frhdkazan (бәхәс) 6 авг 2015, 09:35 (UTC)
    • Мин шушы стастистиканы беләм, ләкин тарихи һәм сәяси сәбәпләр буенча бөтен Россиягә карата Русия төшенчәсен куллану - зур хата. Русия ул Рус иле, Урыс иле - 13-16 гасырдагы урыс кенәзлекләренә туры килгән территория, Мәскәү, Владимир, Суздаль, Рязань, Новгород кенәзлекләре чыннан да - Русия. Ләкин Алтын Урда ул Русия түгел, Саха, Алтай, Ерак Көнчыгыш төбәкләренең асаба җирле халыклары - урыслар түгел, бөтен территорияне бүтән термин тасвирлый - Рәсәй (анда да Русия, элекке Алтын Урда территориясе, Саха, Ерак Көнчыгыш керә). Россия - грек сүзе, ә Рәсәй татар сүзе, әлбәттә, ТатВикидә татар сүзен кулланырга кирәк.--Kitap (бәхәс) 6 авг 2015, 10:49 (UTC)
      • Kitap әфәнде, битләрнең исемнәрендә Русия сүзен кулланылуыннан китергә кирәклеге белән килешәм (контекстуаль яктан буталчыклы анахронизм, иң таралган/танылган вариант түгел). Кызганычка, Рәсәй сүзе дә таралышы/танылуы ягыннан бик загыйф, Википедиядә мәкаләгә исем бирү тәртипләренә туры килми. Ягъни яки битләрнең исеме буларак Россия / Россиялыларны кабул итәбез, яки Википедия:5 кагыйдәне һәм бүген яшәүче татар халыкының күпчелегенең карашларны күрмәмешкә салышабыз. Derslek әфәнде югарыда сүзга алган консенсусны нәкъ Википедия мәсләкләре, татар халкының фикеренә һәм чынбалыкка каршы эш итү (Оригиналь эзләнүләр) буларак кабул итәм. Русия/Рәсәйне сүзгә алмау турында сүз бара алмый, зарур (тарихыбызның бер өлеше)! -- frhdkazan (бәхәс) 6 авг 2015, 11:14 (UTC)
    • Әлбәттә, мин Русиядән-Рәсәйгә глобаль күчерү проблемасын аңлыйм, күп кенә калыплар, төркемнәр хаталы Русия термин белән аталган, шуңа күрә Дәрслек әйткән сүзләр белән килешәм: "Википедия кагыйдәләре буенча шундый карарны үзгәртер өчен биик җитди сәбәпләр табарга кирәк." Сәбәпләр шундый: Русия терминын куллану тарих турында мәкаләләрдә зур буталчыклык тудыра (терминнар буталышы, чын терминологическая путаница), тарих буенча Рәсәйгә карата Русия сүзен куллану - фәнгә каршы термин, ә Википедия ул беренче чиратта фәнгә таянырга тиеш. Әгәр ниндидер (хәттә) еш кулланыла торган сүз фәнгә каршы килә икән, ул дөрес төшенчә белән алмаштырылырга тиеш. --Kitap (бәхәс) 6 авг 2015, 11:34 (UTC)
  • Әлеге бәхәсле карарны 2010 елда (!!!) кабул итеп калдырган кулланучыларның (Рашат Якуповтан калганнары, әле ул да бик сирәк) Татвикидә күренмәүләре б-и-и-и-к җитди сәбәп була алмыймы ?--Әмир (бәхәс) 6 авг 2015, 12:05 (UTC)
Рашат милли җанлы малай, 2 номерлы лицей-интернат (Казан)ны миннән соң берничә ел соңрак бетерде, хәзер Казан университетында татар филологиясе факультетында укыта, Азатлык радиосы өчен мәкаләләр яза, мәшһүр TED видеоларны инглизчәдән татарчага тәрҗемә итеп тора, төрле интерфейс татарлаштыру проектларында катнаша, татар яшьләре форумында дәүләт һәм үзебез җитәрле күләмдә татар телен үстерүгә көч кертмибез дип ялкынлы чыгышлар ясый. Ара-тура аның белән элемтәгә керәбез (быел Канаш һәм Уфа конференцияләре турында булды). -- frhdkazan (бәхәс) 6 авг 2015, 12:36 (UTC)
Милли җанлы малай бигрәк тә Русиядән-Рәсәйгә күчерүне якларга тиеш, чөнки бу тарихи һәм фәнни гаделлек.--Kitap (бәхәс) 6 авг 2015, 12:52 (UTC)
  • Прагматик яктан Рәсәй варианты Русиягә караганда дөресрәк булуга карамастан, югарыда күрсәтелгән кулланылыш ешлыгы һәм таралышы ягыннан соңгысына җиңелә. Ягъни Россияның өстен булганына күз йомсак, калган икесе арасында Русия җиңә булып чыга. Бу икесе арасында гына сайлауга килгәндә Әмир әфәнде китергән цитата булмаганда да, мин Русияне саклау яклы булып чыгам. Татар Википедиясендә бүгенге актив кулланучылар җәмгыятенең күпчелеге булганы кебек калырга тиеш дип санаса, "Татар Википедиясе җәмгыяте 2010 елдагы карарында Габдулла Тукай үзенең мәшһүр шигерендә кулланылган вариантын мәңгеләштерү теләгеннән, проект чикләрендә аны гына куллану кирәк дип тапты" дигән сылтамалы искәрмә өстәлүен кирәк дип күрәм... Беркөнне, тарихи хыялый романтизмнан айнап, бу мәсьәләнең дөрес чишелеш юлын эзли башласак, әлбәттә стандарт татар теле өчен бердән-бер җаваплы оешма булган Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм тарих институты карары буенча эшләү кирәклегенә килербез. Бу исә соңгысы чыгарган замандаш белешмәлекләрдәге, нәтиҗәдә Татарстан президенты яки Рәсми Татарстан сәхифәләрендәге кулланылган вариантлар буенча эшләү дигән сүз (Россия Федерациясе һ.б.). Рашатның шәхси карашларына килгәндә, Википедиядәге аның шәхси битенә кереп "Бу кулланучыга хат" функциясе аркылы хәбәр җибәрә аласыз. Почтаны укырга вакыты җитә аның... -- frhdkazan (бәхәс) 6 авг 2015, 17:39 (UTC)
  • Хөрмәтле frhdkazan, Сез монда искә алган туган мәктәбе турында Русвикидә 9 661 байтлы, Татвикидә 878 байтлы гына язган мәкаләләре күзлексез дә күрсәтә «милли җанлы» икәнлеген. Үпкәләштән түгел.--Әмир (бәхәс) 6 авг 2015, 17:58 (UTC)
Игътибарыгыз өчен рәхмәт, Әмир әфәнде. Рашатның бу мәкаләгә катнашы булса, без аның белән бу очракта уртак фикердә икәнбез! Дөресен әйткәндә, Рашатка бердән-бер дәгъва - Татар Википедиясе бюрократы буларак ТатВики кагыйдәсе буенча сайланган әгъза буларак, вакыты җитмәве аркасында вазыйфасыннан китеп үз вәкаләтләрен башка берәүгә тапшырганда шул ук ТатВики кагыйдәсен санга сукмавы... Кызганычка, бездә идарәче статусы булганнарның теләге җәмгыять консенсусы һәм тавыш бирү белән кабул ителгән кагыйдәләреннән өстен булуның тамырлары нәкъ шул вакытка китә... -- frhdkazan (бәхәс) 6 авг 2015, 18:56 (UTC)
  • Хөрмәтле frhdkazan, Сезгә бер мәсьәләдә теләктәшмен: Россия Федерациясе / Россия сүзләрен ТР конституциясендәге[2] кебек куллану кирәк, ким дигәндә, 1991 елдан башлап булган вакыйгаларга карата. Соңгы вакытта язган мәкаләләремдә бик еш кулланырга туры килә Русия сүзен, шуңа күрә ачыклык кертүне көтәм.--Әмир (бәхәс) 6 авг 2015, 19:24 (UTC)
Еш кына тел белгечләре тарихны начар беләләр һәм алар Русия һәм Рәсәй арасындагы аерманы күрмиләр. Шуңа күрә шушы хатаны кабатлап кулланалар. Яхшы мисалны китерәм: еш кына матбугатта, хәттә китапларда Бөекбританияне Англия дип йөртәләр, бу тагы зур хата (Русия кебек), чөнки Төньяк Ирландия, Уэльс, бигрәк тә Шотландия - Англия түгел. Җитди китапларда, аеруча энциклопедиядә, (ә Википедия - ул эциклопедия), тик Бөекбритания дип язалар, шулай ук Русия белән, җитди энциклопедиядә күпмилләтле федерация Рәсәй булырга тиеш.--Kitap (бәхәс) 6 авг 2015, 18:21 (UTC)
Kitap әфәнде, минем өчен Рәсәй һәм Рәсәйлеләр турындагы тәкъдимегез белән килешүнең бердән-бер мөмкинлеге - бездәгеләр киң татарларның Россия Федерациясенә биргән өстенлеген кабул итмичә, шулай ук бар Русия ватандашларын шулай ук русиялеләр атамасына альтернатива эзләүләре. Ягъни, җәмгыятебезнең ризалыгы булса, "савап"/"харам" яки "җир" / "су" төшенчәләрне билгеләү өчен кулланылган лингвистик биркаларын бер-берсе белән алмаштыруга каршы түгелмен. Ихтирам белән, -- frhdkazan (бәхәс) 6 авг 2015, 19:07 (UTC)

Хөрмәтле әфәнделәр, алайса Рәсәй/Русия/Россия турында яңа Тавыш бирүне оештырырга тәкъдим итәм. Тарихи мантыйкны күрсәтеп, дәлилләрне китереп, Сезне Рәсәй өчен тавыш бирергә чакырам: Бәхәс:Русия#Тавыш бирү (2015)--Kitap (бәхәс) 6 авг 2015, 19:54 (UTC)

  • идарәчедән комментарий Kitap-әфәнде, Татар википедиясенең кагыйдәләре буенча, Тавыш бирүне идарәчеләрнең берсе генә башлый һәм алып бара ала. Процедура белән таныш булыгыз: Википедия:Тавыш бирү кагыйдәләре. Биредәге бәхәс бик каршылыклы фикер калдыра, чөнки катнашучылар үз позициясе файдасына ниндидер җитди аргументлар эзлисе урынга (мин күрсәткән сылтама буенча алып барылган элгәрге аналогик бәхәсне берегез дә игътибар белән өйрәнеп чыкмады, андагы аргументларны исәпкә алырга теләмәде), сез бер сәбәпсезгә Татар википедиясен аяка бастыруда иң зур өлеш керткән кулланучының шәхесен "чәйнәргә" тотындыгыз. - Derslek (бәхәс) 7 авг 2015, 06:27 (UTC)
  • Derslek, элекке бәхәстә тарихи дәлилләрне исәпкә алынмады, тагы бер тапкыр аргументларны китерәм, иң мөһиме - Русия бөтен Россиягә карата дөрес түгел термин, чөнки Русия - Рус иле дигән сүз, күпмилләтле Россия Федерациясенә туры килми. Русия - Рус иле - тарихи урыс кенәзлекләренең территориясен тасвирлый, ләкин бүгенге Россия урыс кенәзлекләреннән генә тормый, күпчелек территориясе - тарихи татар дәүләтләре - Алтын Урда, соңрак Казан ханлыгы, Әстерхан ханлыгы, Себер ханлыгы җирләреннән тора (әлбәттә шулай ук Ерак Көнчыгыштан да). Казан да рус шәһәре түгел, тарихи татар дәүләтләре дә Русия=Рус иле түгел, шуңа күрә Россия Федерациясенә карата Русия сүзен куллану - зур тарихи, сәяси хата.--Kitap (бәхәс) 7 авг 2015, 11:41 (UTC)
    • Kitap әфәнде, Русия сүзенең мәгънәсе турындагы фикерләрегез белән тулысынча килешеп була, тик җәмгыятебездәге тәртипләрне хөрмәт итмәү башка хәл. Башланган бәхәсләшү дәвамында яңа консенсус табылганчы, Рәсәй буларак үзгәртү эшчәнлегегезне - сабырсызлыктан кылынган гамәл буларак кабул итү дөрес дип саныйм. Шәхсән, Derslek әфәндедән аермалы буларак, исеме тавыш бирү ысулы белән бирелгән мәкаләне күчерү өчен яңа тавыш бирү оештыру кирәклеген күрмим. Рәсәй исемен куллануга да каршылыгым юк. Тик без мәгълүмат энциклопедиясен булдырабыз икән, безгә берәр сәяси повесткага караганда мәгълүмат бирү эшчәнлеге урынлырак түгелме? Статистика күрсәткәненче, күпчелек татарлар үзләре яшәгән дәүләтне бүген Россия Федерациясе дип атый икән, аларны архаизмнарны кулланырга күндерү торышлыгы кирәкме? -- frhdkazan (бәхәс) 8 авг 2015, 18:39 (UTC)
    • Хөрмәтле frhdkazan һәм Derslek, мин Русиядән-Рәсәйгә күчерүнең барлык катлаулылыгын күрәм, аңлыйм, шуңа күрә шушы мәсьәләдә сак булуыгызны аңлыйм: күп төркемнәр, калыплар, мәкаләләр эчтәлеге хаталы Русия терминына бәйле инде. Ләкин тарихи мәкаләдә Русия терминын бөтен Россиягә карата куллану җитди буталчыклык һәм тарихи туры килмәү тудыра, мисал өчен Русия гербында (Мәскәү кенәзлеге) җайдак сурәтләнгән, ә Рәсәй гербы ул бүтән - ике башлы бөркет, шуңа күрә Русия һәм Рәсәй терминнарын тигезләргә мөмкин түгел. Платон язган гыйбарәгә караганда: "Сократ мне друг, но истина дороже" , хакыйкать энциклопедиядә (ә Википедия ул энциклопедия) барыбер өстен чыгачак.--Kitap (бәхәс) 8 авг 2015, 19:05 (UTC)
  • 1. Мин Рәсәй һәм Русия атамалары яклы, "Россия" сүзенә каршы. "Россия" сүзе татар теле нормаларына каршы килә. Һәм татарчада башка юньле аналоглар булганда. 2. Русия/Рәсәй сүзләренә килгәндә: "Русия Федерациясе = Рәсәй" дигән кагыйдәне кулланырга чакырам. Әлбәттә, Русия - ул Мәскәү кенәзлеге, "урта Рәсәй" мәгънәсенә күбрәк ия. Федерация Русия җиреннән, Мәскәү шәһәреннән идарә ителә, бөтен диярлек федераль органнар анда урнашкан. Шул сәбәпле "Русия Федерациясе" булса ярый, "Рәсәй Федерациясе" - икенче бер вариант кына булып кулланыла ала. Әмма гомумән Калининградтан алып Владивостокка кадәр булган җирлекне (террияторияне) атар өчен "Рәсәй" сүзен кулланырга тиешле. Чөнки Ерак Көнчыгыш, Себер һәм башка татар-төрки җирләре "Русия" итеп атала алмый, һичшиксез.--Milli (бәхәс) 25 авг 2015, 06:50 (UTC)

Зинһар, яңа темаларны бу язу өстеннән өстәп куегыз

  1. http://garap-farsy.narod.ru/du.htm
  2. http://tat.gossov.tatarstan.ru/konstitucia/tat