Таганрог

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Таганрог latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Таганрог
Таганрог (Русия)
Таганрог
Таганрог (Ростов өлкәсе)
Таганрог
{|style="background:inherit;width:100%;display:table; text-align: center;"

|style="background:#f0f0f0;font-weight:bold; text-align: center;"|Байрак[d] |style="background:#f0f0f0;font-weight:bold; text-align: center;"|Герб |- |style="vertical-align:middle"|Байрак |style="vertical-align:middle"|Герб

|}
Ил Русия
Федерация субъекты Ростов өлкәсе
Шәһәр бүлгесе Таганрог шәһәр бүлгесе
Координатлар 47°14′21″ т. к. 38°53′00″ кч. о.HGЯO
Башлык Андрей Владимирович Лисицкий[d]
Халык саны 253 587[1] кеше
Сәгать кушагы UTC+3
Телефон коды 8634
Автомобиль коды 61, 161
ГАТОБК коды 60 437 000 000
ОКТМО коды 60 737 000 001
Кардәш шәһәрләр Баденвайлер[d], Лүденшейд, Червен-Брәг[d], Мариуполь, Әдис, Цзинин[d], Пинск, Харсызьк һәм Антрасыт[d]

Таганрог (рус. Таганрог) — Русия Федерациясенең Ростов өлкәсендә урнашкан шәһәр.

Халык саны — 253 587 кеше (2014)[1].

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр Азак диңгезенең Таганрог култыгы яры буенда, Тын елгасы тамагыннан берничә километр көнбатыштарак урнашкан.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Утратча еллык һава температурасы — 10,6 °C
  • Һаваның чагыштырмача дымлылыгы — 63,0 %
  • Уртача җил тизелеге — 4,3 м/с
Таганрог климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 21,0 15,2 19,0 31,0 30,0 36,5 37,9 40,5 35,6 31,3 21,0 21,0 40,5
Уртача максимум, °C −1,7 −2,3 4,8 14,1 21,6 28,8 31,5 29,6 23,2 14,4 7,8 3,8 14,6
Уртача температура, °C −3,9 −2,8 1,5 10,1 17,5 24,0 26,6 24,4 18,5 10,8 5,3 1,4 10,9
Уртача минимум, °C −5,9 −7,9 −1,1 6,5 13,7 19,6 22,1 19,4 14,3 8,0 −3,3 −0,6 7,6
Абсолют минимум, °C −25 −29 −18,4 −5,1 −0,6 8,0 2,0 7,0 0,0 −5 −13,3 −26,1 −29
Явым-төшем нормасы, мм 26,7 33,7 39,1 40,2 39,1 37,9 47,0 32,7 51,2 25,2 25,1 46,6 444,5
Су температурасы, °C 0,1 0,1 1,2 9,6 18,1 22,4 24,8 23,6 18,4 11,1 4,6 0,9 11,3

Сәгать кушагы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәскәү вакыты

Таганрог Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Таганрог тарихы соңгы бронза гасыр—иртә тимер гасыр дәверенә барып тоташа. Шул вакытта биредә борынгы грекларның тораклыгы урнашкан булган, Һеродот үз хезмәтләрендә аны Emporion Kremnoi исеме астында телгә ала.

Ә урыс флоты базасы буларак ул 1698 елда Пётр І әмере буенча нигезләнән. 1770—1783 елларда Азак диңгез флотилисенең баш базасы булган. Кырымны Русиягә дәүләтенә кушылуыннан соң, флотилия Акъярга күчерелә. Таганрог хәрби әһәмиятен югалтса да, сәүдәгәрләр порт шәһәренә әверелгән.

Шәһәр статусын 1775 елдан башлап йөртә.

19 гасырның азагында—20 гасырның башында мөһим ашлык экспортлау порты булган. Бельгияле һәм алманияле инвесторлары казаннар ясау, тимер вә корыч кою заводларын, күн фабрикасын һәм май сыгу заводын нигезләнгәннәр.

1918 елның май-августта шәһәр кайзер Вилһелм ІІның алман гаскәрләре тарафыннан басып алынган. 1919 елның август-декабрь айларында биредә Көньяк Русия Кораллы Көчләренең сәргаскәре Антон Деникинның ирәге (ставкасы) булган. 1919 елның 25 декабрендә шәһәрдә Совет хакимияте урнаштырылган. 1920 елда Украин ССРның бер өлеше булган, ләкин дүрт елдан соң РСФСР составына күчерлгән.

Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында, Таганрог 1941-1943 елларда алманнар тарафыннан басып алынган.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
1811[2]1840[2]1856[2]1863[2]1897[3]1914[2]1923[2]1926[3]1931[2]1939[3]
740022 50018 50042 40051 00068 40068 30086 000120 000189 000
1956[4]1959[5]1962[2]1967[2]1970[6]1973[2]1976[2]1979[7]1982[2]1986[2]
189 000202 062220 000245 000254 154268 000272 000276 444283 000291 000
1989[8]1992[2]1996[2]1998[2]2000[2]2001[2]2002[9]2003[2]2004[10]2005[2]
291 622293 200291 600289 900284 400282 100281 947281 900277 000273 000
2006[2]2007[2]2008[2]2009[11]2010[12]2011[11]2012[13]2013[14]2014[1]
268 600264 400260 700257 611257 681257 221256 565254 783253 587

Милләтләр (2010): урыслар (93,1%), украиннар (2,9%), әрмәннәр (1,2%).[15][16]

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тышкы сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2014 елның 2 август көнендә тикшерелгән. 2014 елның 2 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 Народная энциклопедия «Мой город». Таганрог. 2013 елның 23 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 23 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  3. 3,0 3,1 3,2 Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. 2013 елның 17 август көнендә тикшерелгән. 2013 елның 17 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  4. Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. 2013 елның 26 октябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 26 октябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  5. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  6. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  7. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 2013 елның 25 сентябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 28 апрель көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  8. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. 2011 елның 22 август көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  9. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. 2012 елның 3 февраль көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  10. 4.13. Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. 2014 елның 1 май көнендә тикшерелгән. 2014 елның 1 май көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  11. 11,0 11,1 Ростовская область. Оценка численности населения на 1 января 2009-2013 годов
  12. Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Ростовской области
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 2014 елның 31 май көнендә тикшерелгән. 2014 елның 31 май көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 2013 елның 16 ноябрь көнендә тикшерелгән. 2013 елның 16 ноябрь көнендә төп чыганагыннан архивланган.
  15. 2010 елгы җанисәп алу базасы.
  16. Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә
  17. The Home City of Chekhov and the Home City of Confucius Sign a Partnership Agreement, Taganrog Municipality (June 4, 2009). Тикшерелде 6 август 2009.
  18. Official visit to Беларусь, Taganrog Municipality (June 29, 2009). Тикшерелде 6 август 2009.
  19. Taganrog signs Sister City agreement with Khartsyzsk, Украина, Taganrog Municipality (September 18, 2009). Тикшерелде 29 октябрь 2009.
  20. Sistercity relationship established with Antratsit City in Lugansk Oblast, Украина, Taganrog Municipality (December 7, 2012). Тикшерелде 8 декабрь 2012.