Таганрог

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Таганрог
Таганрог (Русия)
Таганрог
Таганрог (Ростов өлкәсе)
Таганрог
Байрак[d] Герб
Байрак Герб
Ил Русия
Федерация субъекты Ростов өлкәсе
Шәһәр бүлгесе Таганрог шәһәр бүлгесе
Координатлар 47°14′21″ т. к. 38°53′00″ кч. о.HGЯO
Башлык Андрей Владимирович Лисицкий[d]
Халык саны 253 587[1] кеше
Сәгать кушагы UTC+3
Телефон коды 8634
Автомобиль коды 61, 161
ГАТОБК коды 60 437 000 000
ОКТМО коды 60 737 000 001

Таганрог (рус. Таганрог) — Русия Федерациясенең Ростов өлкәсендә урнашкан шәһәр.

Халык саны — 253 587 кеше (2014)[1].

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр Азак диңгезенең Таганрог култыгы яры буенда, Тын елгасы тамагыннан берничә километр көнбатыштарак урнашкан.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Утратча еллык һава температурасы — 10,6 °C
  • Һаваның чагыштырмача дымлылыгы — 63,0 %
  • Уртача җил тизелеге — 4,3 м/с
Таганрог климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 21,0 15,2 19,0 31,0 30,0 36,5 37,9 40,5 35,6 31,3 21,0 21,0 40,5
Уртача максимум, °C −1,7 −2,3 4,8 14,1 21,6 28,8 31,5 29,6 23,2 14,4 7,8 3,8 14,6
Уртача температура, °C −3,9 −2,8 1,5 10,1 17,5 24,0 26,6 24,4 18,5 10,8 5,3 1,4 10,9
Уртача минимум, °C −5,9 −7,9 −1,1 6,5 13,7 19,6 22,1 19,4 14,3 8,0 −3,3 −0,6 7,6
Абсолют минимум, °C −25 −29 −18,4 −5,1 −0,6 8,0 2,0 7,0 0,0 −5 −13,3 −26,1 −29
Явым-төшем нормасы, мм 26,7 33,7 39,1 40,2 39,1 37,9 47,0 32,7 51,2 25,2 25,1 46,6 444,5
Су температурасы, °C 0,1 0,1 1,2 9,6 18,1 22,4 24,8 23,6 18,4 11,1 4,6 0,9 11,3

Сәгать кушагы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәскәү вакыты

Таганрог Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Таганрог тарихы соңгы бронза гасыр—иртә тимер гасыр дәверенә барып тоташа. Шул вакытта биредә борынгы грекларның тораклыгы урнашкан булган, Һеродот үз хезмәтләрендә аны Emporion Kremnoi исеме астында телгә ала.

Ә урыс флоты базасы буларак ул 1698 елда Пётр І әмере буенча нигезләнән. 1770—1783 елларда Азак диңгез флотилисенең баш базасы булган. Кырымны Русиягә дәүләтенә кушылуыннан соң, флотилия Акъярга күчерелә. Таганрог хәрби әһәмиятен югалтса да, сәүдәгәрләр порт шәһәренә әверелгән.

Шәһәр статусын 1775 елдан башлап йөртә.

19 гасырның азагында—20 гасырның башында мөһим ашлык экспортлау порты булган. Бельгияле һәм алманияле инвесторлары казаннар ясау, тимер вә корыч кою заводларын, күн фабрикасын һәм май сыгу заводын нигезләнгәннәр.

1918 елның май-августта шәһәр кайзер Вилһелм ІІның алман гаскәрләре тарафыннан басып алынган. 1919 елның август-декабрь айларында биредә Көньяк Русия Кораллы Көчләренең сәргаскәре Антон Деникинның ирәге (ставкасы) булган. 1919 елның 25 декабрендә шәһәрдә Совет хакимияте урнаштырылган. 1920 елда Украин ССРның бер өлеше булган, ләкин дүрт елдан соң РСФСР составына күчерлгән.

Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында, Таганрог 1941-1943 елларда алманнар тарафыннан басып алынган.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
1811[2] 1840[2] 1856[2] 1863[2] 1897[3] 1914[2] 1923[2] 1926[3] 1931[2] 1939[3]
7400 22 500 18 500 42 400 51 000 68 400 68 300 86 000 120 000 189 000
1956[4] 1959[5] 1962[2] 1967[2] 1970[6] 1973[2] 1976[2] 1979[7] 1982[2] 1986[2]
189 000 202 062 220 000 245 000 254 154 268 000 272 000 276 444 283 000 291 000
1989[8] 1992[2] 1996[2] 1998[2] 2000[2] 2001[2] 2002[9] 2003[2] 2004[10] 2005[2]
291 622 293 200 291 600 289 900 284 400 282 100 281 947 281 900 277 000 273 000
2006[2] 2007[2] 2008[2] 2009[11] 2010[12] 2011[11] 2012[13] 2013[14] 2014[1]
268 600 264 400 260 700 257 611 257 681 257 221 256 565 254 783 253 587

Милләтләр (2010): урыслар (93,1%), украиннар (2,9%), әрмәннәр (1,2%).[15][16]

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тышкы сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2 август 2014 көнне тикшерелгән. 2 август 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 2,16 2,17 2,18 2,19 2,20 2,21 2,22 Народная энциклопедия «Мой город». Таганрог. 23 октябрь 2013 көнне тикшерелгән. 23 октябрь 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  3. 3,0 3,1 3,2 Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. 17 август 2013 көнне тикшерелгән. 17 август 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  4. Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. 26 октябрь 2013 көнне тикшерелгән. 26 октябрь 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  5. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу(рус.). Демоскоп Weekly. 25 сентябрь 2013 көнне тикшерелгән. 28 апрель 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  6. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 25 сентябрь 2013 көнне тикшерелгән. 28 апрель 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  7. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.(рус.). Демоскоп Weekly. 25 сентябрь 2013 көнне тикшерелгән. 28 апрель 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  8. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. 22 август 2011 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  9. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. 3 февраль 2012 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  10. 4.13. Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. 1 май 2014 көнне тикшерелгән. 1 май 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  11. 11,0 11,1 Ростовская область. Оценка численности населения на 1 января 2009-2013 годов
  12. Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Ростовской области
  13. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 31 май 2014 көнне тикшерелгән. 31 май 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 16 ноябрь 2013 көнне тикшерелгән. 16 ноябрь 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  15. 2010 елгы җанисәп алу базасы.
  16. Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә
  17. The Home City of Chekhov and the Home City of Confucius Sign a Partnership Agreement, Taganrog Municipality (June 4, 2009). Тикшерелде 6 август 2009.
  18. Official visit to Беларусь, Taganrog Municipality (June 29, 2009). Тикшерелде 6 август 2009.
  19. Taganrog signs Sister City agreement with Khartsyzsk, Украина, Taganrog Municipality (September 18, 2009). Тикшерелде 29 октябрь 2009.
  20. Sistercity relationship established with Antratsit City in Lugansk Oblast, Украина, Taganrog Municipality (December 7, 2012). Тикшерелде 8 декабрь 2012.