Таганрог

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Таганрог latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Таганрог
Port of Taganrog.jpg
Coat of Arms of Taganrog (Rostov oblast) (1808).png
Халык саны 250 287 (2017) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 1698 Edit this on Wikidata
Хөкүмәт башлыгы Андрей Владимирович Лисицкий Edit this on Wikidata
Сәгать поясы UTC+03:00
Кардәш шәһәрләр Баденвайлер[d], Лүденшейд, Червен-Брәг[d], Мариуполь, Әдис, Цзинин[d], Пинск, Харсызьк, Антрасыт[d] һәм Famagusta Municipality[d][1]
География
АТБ Расту өлкәсе
Ил Россия
Мәйдан 95 квадрат километр
ДДӨБ 30 метр Edit this on Wikidata
Координатлар 47°14'0"N, 38°54'0"E
Почта индексы 347900–347960 Edit this on Wikidata
Телефон коды 8634 Edit this on Wikidata
Хөкүмәт башлыгы Андрей Владимирович Лисицкий Edit this on Wikidata


Таганрог (рус. Таганрог) — Русия Федерациясенең Ростов өлкәсендә урнашкан шәһәр.

Халык саны — 253 587 кеше (2014)[2].

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәһәр Азак диңгезенең Таганрог култыгы яры буенда, Тын елгасы тамагыннан берничә километр көнбатыштарак урнашкан.

Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Утратча еллык һава температурасы — 10,6 °C
  • Һаваның чагыштырмача дымлылыгы — 63,0 %
  • Уртача җил тизелеге — 4,3 м/с
Таганрог климаты
Күрсәткеч Гый Фев Мар Апр Май Июн Июл Авг Сен Окт Ноя Дек Ел
Абсолют максимум, °C 21,0 15,2 19,0 31,0 30,0 36,5 37,9 40,5 35,6 31,3 21,0 21,0 40,5
Уртача максимум, °C −1,7 −2,3 4,8 14,1 21,6 28,8 31,5 29,6 23,2 14,4 7,8 3,8 14,6
Уртача температура, °C −3,9 −2,8 1,5 10,1 17,5 24,0 26,6 24,4 18,5 10,8 5,3 1,4 10,9
Уртача минимум, °C −5,9 −7,9 −1,1 6,5 13,7 19,6 22,1 19,4 14,3 8,0 −3,3 −0,6 7,6
Абсолют минимум, °C −25 −29 −18,4 −5,1 −0,6 8,0 2,0 7,0 0,0 −5 −13,3 −26,1 −29
Явым-төшем нормасы, мм 26,7 33,7 39,1 40,2 39,1 37,9 47,0 32,7 51,2 25,2 25,1 46,6 444,5
Су температурасы, °C 0,1 0,1 1,2 9,6 18,1 22,4 24,8 23,6 18,4 11,1 4,6 0,9 11,3

Сәгать кушагы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәскәү вакыты

Таганрог Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Таганрог тарихы соңгы бронза гасыр—иртә тимер гасыр дәверенә барып тоташа. Шул вакытта биредә борынгы грекларның тораклыгы урнашкан булган, Һеродот үз хезмәтләрендә аны Emporion Kremnoi исеме астында телгә ала.

Ә урыс флоты базасы буларак ул 1698 елда Пётр І әмере буенча нигезләнән. 1770—1783 елларда Азак диңгез флотилисенең баш базасы булган. Кырымны Русиягә дәүләтенә кушылуыннан соң, флотилия Акъярга күчерелә. Таганрог хәрби әһәмиятен югалтса да, сәүдәгәрләр порт шәһәренә әверелгән.

Шәһәр статусын 1775 елдан башлап йөртә.

19 гасырның азагында—20 гасырның башында мөһим ашлык экспортлау порты булган. Бельгияле һәм алманияле инвесторлары казаннар ясау, тимер вә корыч кою заводларын, күн фабрикасын һәм май сыгу заводын нигезләнгәннәр.

1918 елның май-августта шәһәр кайзер Вилһелм ІІның алман гаскәрләре тарафыннан басып алынган. 1919 елның август-декабрь айларында биредә Көньяк Русия Кораллы Көчләренең сәргаскәре Антон Деникинның ирәге (ставкасы) булган. 1919 елның 25 декабрендә шәһәрдә Совет хакимияте урнаштырылган. 1920 елда Украин ССРның бер өлеше булган, ләкин дүрт елдан соң РСФСР составына күчерлгән.

Икенче Бөтендөнья сугышы вакытында, Таганрог 1941-1943 елларда алманнар тарафыннан басып алынган.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
1811[3]1840[3]1856[3]1863[3]1897[4]1914[3]1923[3]1926[4]1931[3]1939[4]
740022 50018 50042 40051 00068 40068 30086 000120 000189 000
1956[5]1959[6]1962[3]1967[3]1970[7]1973[3]1976[3]1979[8]1982[3]1986[3]
189 000202 062220 000245 000254 154268 000272 000276 444283 000291 000
1989[9]1992[3]1996[3]1998[3]2000[3]2001[3]2002[10]2003[3]2004[11]2005[3]
291 622293 200291 600289 900284 400282 100281 947281 900277 000273 000
2006[3]2007[3]2008[3]2009[12]2010[13]2011[12]2012[14]2013[15]2014[2]
268 600264 400260 700257 611257 681257 221256 565254 783253 587

Милләтләр (2010): урыслар (93,1%), украиннар (2,9%), әрмәннәр (1,2%).[16][17]

Танылган шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кардәш шәһәрләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тышкы сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Αδελφοποιήσεις
  2. 2,0 2,1 2,2 Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. әлеге чыганактан 2014-08-02 архивланды. 2014-08-02 тикшерелде.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 3,12 3,13 3,14 3,15 3,16 3,17 3,18 3,19 3,20 3,21 3,22 Народная энциклопедия «Мой город». Таганрог. әлеге чыганактан 2013-10-23 архивланды. 2013-10-23 тикшерелде.
  4. 4,0 4,1 4,2 Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. әлеге чыганактан 2013-08-17 архивланды. 2013-08-17 тикшерелде.
  5. Народное хозяйство СССР в 1956 г. (Статистический сборник). Государственное статистическое издательство. Москва. 1956. әлеге чыганактан 2013-10-26 архивланды. 2013-10-26 тикшерелде.
  6. Всесоюзная перепись населения 1959 года. Численность городского населения РСФСР, её территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу. Демоскоп Weekly. әлеге чыганактан 2013-04-28 архивланды. 2013-09-25 тикшерелде.
  7. Всесоюзная перепись населения 1970 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.. Демоскоп Weekly. әлеге чыганактан 2013-04-28 архивланды. 2013-09-25 тикшерелде.
  8. Всесоюзная перепись населения 1979 года Численность городского населения РСФСР, ее территориальных единиц, городских поселений и городских районов по полу.. Демоскоп Weekly. әлеге чыганактан 2013-04-28 архивланды. 2013-09-25 тикшерелде.
  9. Всесоюзная перепись населения 1989 года. Численность городского населения. әлеге чыганактан 2011-08-22 архивланды.
  10. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. әлеге чыганактан 2012-02-03 архивланды.
  11. 4.13. Города с численностью населения 100 тысяч и более человек. әлеге чыганактан 2014-05-01 архивланды. 2014-05-01 тикшерелде.
  12. 12,0 12,1 Ростовская область. Оценка численности населения на 1 января 2009-2013 годов
  13. Итоги Всероссийской переписи населения 2010 года. Том 1. Численность и размещение населения Ростовской области
  14. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. әлеге чыганактан 2014-05-31 архивланды. 2014-05-31 тикшерелде.
  15. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). әлеге чыганактан 2013-11-16 архивланды. 2013-11-16 тикшерелде.
  16. 2010 елгы җанисәп алу базасы.
  17. Милләтне әйтмәгән кешеләрне исәпләмичә
  18. The Home City of Chekhov and the Home City of Confucius Sign a Partnership Agreement, Taganrog Municipality (June 4, 2009). 6 август 2009 тикшерелде.
  19. Official visit to Беларусь, Taganrog Municipality (June 29, 2009). 6 август 2009 тикшерелде.
  20. Taganrog signs Sister City agreement with Khartsyzsk, Украина, Taganrog Municipality (September 18, 2009). 29 октябрь 2009 тикшерелде.
  21. Sistercity relationship established with Antratsit City in Lugansk Oblast, Украина, Taganrog Municipality (December 7, 2012). 8 декабрь 2012 тикшерелде.