Чулпан (планета)

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
(Венера (планета) битеннән юнәлтелде)
Моңа күчү: навигация, эзләү
Венера Venus symbol.svg
Venus-real color.jpg
Венераның чын төсендәге күренеше
Башка атамалар

Чулпан, Зөһрә

Орбиталь үзенчәлекләре

Дәвер: J2000.0

Перигелий

107 476 259 км
0,71843270 а. б.

Афелий

108 942 109 км
0,72823128 а. б.

Периастр

108 208 930 км
0,723332 а. б.

Эксцентриситет орбиталар (e)

0,0068

Әйләнешнең сидерик чоры

224,698 көн

Әйләнешнең синодик чоры

583,92 көн

Орбиталь тизлек (v)

35,02 км/с

Авышу (i)

3,86° Кояш экваторына карата;
3,39458° эклиптика буенча;
2,5 инвариант өслек буенча

Калка төен озынлыгы (Ω)

76,67069°

Периүзәк аргументы (ω)

54,85229°

Нәрсәнең иярчене

Кояш

Иярченнәре

юк

Физик үзенчәлекләре
Поляр тыгызлану

0

Экваториаль радиус

6051,5 км

Уртача радиус

6051,8 ± 1,0 км

Өслекнең мәйданы (S)

4,60×108 км²
0,902 Җирнекеннән

Күләм (V)

9,38×1011 км³
0,857 Җирнекеннән

Масса (m)

4,8685×1024 кг
0,815 Җирнекеннән

Уртача тыгызлык (ρ)

5,24 г/см³

Экваторда ирекле төшү тизләнеше (g)

8,87 м/с²
0,904 g

Беренче галәми тизлек (v1)

7,328 км/с

Икенче галәми тизлек (v2)

10,363 км/с

Экваториаль әйләнү тизлеге

6,52 км/сәг

Әйләнү периоды (T)

243,023 көн[1]

Күчәр авышы

177,36°

Төнъяк котыпның туры калкуы (α)

8 сәг 11 мин 2 с
272,76°

Төнъяк котыпның авышлыгы (δ)

67,16°

Котыпның күк озынлыгы

0,65

Күренүчән йолдызча зурлык

−4,7

Почмак диаметры

9.7"–66.0"

Температура
Өслектә

737 К[2][3]
(464 °C)

765 К(461,85°C)
Атмосфера
Атмосфера басымы

9,2 МПа (92 бар)

Составы:
~96,5 % углерод диоксиды (СO2)
~3,5 % азот (N2)
~0,015 % сера оксиды (SO2)
~0,007 % аргон (Ar)
~0,002 % су парлары (H2O)
~0,0017 % сөрем газы (СО)
~0,0012 % гелий (Не)
~0,0007 % неон (Ne)
углерод сероксиды (OCS) бик аз
хлороводород (HCl) бик аз
фтороводород (HF) бик аз
Викимәгълүматта булган чыганаклар

Чулпан яки Венера, Зөһрә (лат. Venus) — Кояш системасының икенче эчке планетасы. Кояш тирәсендә 224,7 җирдәге тәүлек эчендә әйләнеп чыга. Көнбатыш Аурупада планетаның исеме Борынгы Рим мифологиясендәге матурлык һәм мәхәббәт Венера алиһәсе хөрмәтенә кушылган.

Чулпан — Җирнең күк йөзендә яктырыш буенча Кояш һәм Ай соңыннан өченче объект, аның күренмә йолдызча зурлыгы −4,6m җитә. Венера Җиргә караганда Кояшка якынрак булуы сәбәпле, җирдәге күзәтүче өчен Кояштан беркайчан да 47,8° ка артыграк ераклашмый. Аның иң югары яктырышы Кояш чыгу алдыннан гына яки Кояш бату озак вакыт үтмәстән була, шуңа күрә аны шулай ук Таң йолдызы һәм Шәфәкъ йолдызы дип атыйлар.

Атамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татар халкы, бөтен гарәп-мөселман мәдәнияте бер өлеше буларак, әүвәл планетаның Зөһрә (иске тат. زهرە‎; «Зөһрә йолдызы») гарәп исеме кулланган[4]. Шулай ук Чулпан («Чулпан йолдызы») төрки исеме кулланылышта булган. Хәзер исә бу исемнәр тик нәфис әдәбиятта һәм гади сөйләмдә очрыйлар.

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Неторопливая Венера, Lenta.ru (17.02.2012).
  2. Venus: Facts & Figures. NASA. 12 апрель 2007 көнне тикшерелгән. 21 август 2011 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  3. Space Topics: Compare the Planets: Mercury, Venus, Earth, The Moon, and Mars. Planetary Society. 12 апрель 2007 көнне тикшерелгән. 21 август 2011 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  4. Зөһрә — Зөһрә йолдызы, чулпан. — Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге: татар әдәбиятында кулланылган гарәп һәм фарсы сүзләре / К.З. Хәмзин, М.И. Мәхмүтов, Г.Ш. Сәйфуллин. — Казан: Тат. кит. нәшр., 1965. — 792 б. — Б. 143.