Пинзә губернасы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Пинзә губернасы latin yazuında])
(Пенза губернасы битеннән юнәлтелде)
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Пинзә губернасы
1796 — 1928


Coat of Arms of Penza gubernia (Russian empire).png
Герб
Башкала Пинзә
Мәйдан 34 129 чакрым2
Халык 1 470 474 кеше[1]
Казан губернасы
Пинзә округы

Пинзә губернасы (рус. Пензенская губерния) — Русия империясенең һәм РСФСР административ берәмлеге.

Элекке Пинзә губернасы территориясендә хәзерге Мордовиянең һәм Пинзә өлкәсенең зур өлешләре урнашкан.

География[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чиктәшлек[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Як Губерна
Төньяк Нижгар губернасы
Көнбатыш Тамбу губернасы
Көньяк Сарытау губернасы
Көнчыгыш Сембер губернасы

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1780 елда, административ реформа нәтиҗәсендә, Пинзә калгайлыгы оеша; аның составына элекке Казан губернаның Пинзә провинциясенең территорияләре һәм Воронеж губернасының кисәкләре кертелә.

1796 елда Пинзә калгайлыгы Пинзә губернасына әйләнә; аның составына Сарытау губернасының өлешләре кертеләләр.

1797 елның 5 мартында губерна юкка чыгарыла, ә аның территориясе Сарытау, Тамбу, Нижгар һәм Сембер губерналары арасында бүленә.

1801 елның 9 сентябрьдә Пинзә губернасы торгызыла.

1928 елның 14 маенда, ВЦИК карары нигезендә, Пинзә губернасы юкка чыгарыла, аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә.

Административ бүленеш[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Пинзә губернасының 1801—1918 елларда административ бүленеш

1780—1797 елларда Пинзә калгайлыгы (1796 елдан — губерна) 13 өязенә бүленгән:[2]

1801—1918 елларда Пинзә губернасы 10 өязгә бүленгән:

Өяз Өяш шәһәре Мәйдан,
чакрым²
Халык саны[1]
(1897), кеше.
1 Городище өязе Городище (3 965 кеше) 6 046,7 172 602
2 Инсар өязе Инсар (4 244 кеше) 3 983,2 178 233
3 Керенск өязе Керенск (4 004 кеше) 2 376,5 106 091
4 Краснослободск өязе Краснослободск (7 381 кеше) 3 640,4 174 396
5 Мукшы өязе Мукшы (10 044 кеше) 2 752,9 109 052
6 Наровчат өязе Наровчат (4 710 кеше) 2 295,0 118 212
7 Түбән Ламу өязе Түбән Ламу (9 996 кеше) 3 174,9 153 395
8 Пинзә өязе Пинзә (59 981 кеше) 2 934,5 161 983
9 Саранск өязе Саранск (14 584 кеше) 2 947,7 143 130
10 Чамбар өязе Чамбар (5 345 кеше) 3 977,3 153 380

1918 елда Рузаевка өязе барлыкка килә.

1923 елда Спасск өязе Тамбу губернасының составыннан Пинзә губернасына тапшырылган.

1925 елның мартында Инсар, Керенск, Мукшы, Наровчат, Саранский һәм Темников өязләре юкка чыгарылалар; 1925 елның маенда Рузаевка өязе исемен Саранск өязенә алыштыра.

1926 елда Пинзә губернасы 8 өязгә бүленгән.

Өяз Үзәге Мәйдан,
км²
Халык саны[3]
(1926), кеше
1 Беднодемьяновск өязе Беднодемьяновск ш. 8 546 417 161
2 Городище өязе Городище ш. 5 321 174 628
3 Краснослободск өязе Краснослободск ш. 6 430 295 055
4 Түбән Ламу өязе Түбән Ламу ш. 4 155 197 094
5 Пинзә өязе Пинзә ш. 7 534 407 337
6 Рузаевка өязе Рузаевка ш. 4 850 227 634
7 Саранск өязе Саранск ш. 4 544 251 287
8 Чамбар өязе Чамбар ш. 4 886 238 584

1928 елның 14 маенда Пинзә губернасы юкка чыгарыла, ә аның территориясе Урта Идел өлкәсенә кертелә.

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Туган тел буенча состав (1897 елдагы җанисәбе буенча):

Пинзә губернасы
Тел Кешеләр саны %
урыс 1 220 080 82,97
мордва 187 862 12,78
татар 58 530 3,98
украин 1 031 0,07
поляк 902 0,06
алман 654 0,04
яһуд 483 0,03
латыш 199 0,05
белорус 160 0,04
башка 573 0,04
Пинзә шәһәре (59 981 кеше)
Тел Кешеләр саны %
урыс 57 519 95,50
поляк 598 1,00
татар 387 0,65
яһуд 351 0,59
алман 346 0,58
мордва 224 0,37
украин 186 0,31
латыш 173 0,29
белорус 45 0,08
башка 152 0,25

Губернаның җитәкчелеге[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Генерал-губернаторлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Ф. И. О.
Роман Воронцов
31.12.1780—1781
Платон Мещерский
1782—1783
Иван Ребиндер
1783—01.03.1792
Михаил Каховский
1792—1796
Андрей Вяземский
1796—1797

калгайлыгының хакимнәре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Исем
Иван Ступишин
21.04.1780—13.03.1796
Михаил Гедеонов
13.03.1796—05.03.1797

Губернаторлар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Исем
Филипп Вигель
05.09.1801—30.03.1809
Александр Крыжановский
06.04.1809—18.02.1811
Григорий Голицын
18.02.1811—14.06.1816
Михаил Сперанский
30.08.1816—22.03.1819
Фёдор Лубяновский
22.03.1819—12.02.1831
Панчулидзев Александр
12.02.1831—14.08.1859
Егор Толстой
31.08.1859—06.08.1861
Яков Купреянов
06.08.1861—28.12.1862
Василий Александровский
28.12.1862—03.07.1867
Николай Селиверстов
03.07.1867—15.03.1872
Александр Татищев
05.05.1872—01.01.1887
Аполлон Волков
05.02.1887—21.12.1889
Алексей Горяйнов
02.01.1890—08.06.1895
Пётр Святополк-Мирский
11.06.1895—30.12.1897
Александр Адлерберг
03.01.1898—13.06.1903
Сергей Хвостов
04.07.1903—01.06.1906
Сергей Александровский
01.06.1906—25.01.1907
Иван Кошко
10.02.1907—10.10.1910
Анатолий Лилиенфельд-Тоаль
02.11.1910—29.11.1914
Александр Евреинов
29.11.1914—29.04.1917

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]