Халыкара тел

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Халыкара тел latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Халыкара тел
Сурәт
Кайда өйрәнелә Интерлингвистика[d]
Әсәр яки аның атамасы теле инглиз теле, француз теле, алман теле, рус теле һәм испан теле

Күп кешеләр тарафыннан икенчел тел буларак өйрәнелгән һәм дөньядагы халыкара мөнәсәбәтләрдә кулланылган табигый телне халыкара тел дип атыйлар. Халыкара тел аны беренчел тел яки икенчел тел буларак кулланучылар саны белән генә түгел, шулай да аның географик таралышы, халыкара оешмаларда һәм дипломатик мөнәсәбәтләрдә кулланышы белән билгеләнә.[1][2].

Билгеләмә[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кайбер чыганаклар билгеләгәнчә, бер телнең халыкара тел дәрәҗәсендә яшәвен дәвам итүе өчен түбәндәге сыйфатлар зарур:

Яшәүче халыкара телләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Төгәл мәгънәдә халыкара телләр булып астагылар санала ала:[1][3][4]

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
инглизчә 328 M 1800 M[6][7] Инглиз мохите Anglospeak.svg
испанча (кастильча диалекты) 329 M - 400 M[8] 500+ M[9] Испан мохите Hispanophone global world map language.svg
французча 67.8 - 110 M[10] 500 M[10] Франкофония New-Map-Francophone World.svg

Башка чыганакларга карата түбәндәге телләрне дә "халыкара телләр" дип билгелиләр, ләкин кискенрәк карашлы чыганаклар аларны "супер-региональ телләр" дип билгели:[2]

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
Мандарин (кытай теле диалекты) 845 M 1345 M[11] Кытай мохите Idioma mandarín.png
Хинди телләре (Стандарт Хинди, Урду, Бихари, Раҗастани, һ.б.) 460 M 650 M[12] Индия суб-кыйтгасы Map-Hindustani World.png
Гарәпчә 221 M 450 M Гарәп дөньясы

Arabic speaking world.svg

Португалча 178 M 220 M[13] Португал мохите Detailed SVG map of the Lusophone world.svg
Урысча 144 M 300 M Рус мохите Russian language status and proficiency in the World.svg
Алманча 90 M 200 M Алман мохите Legal status of German in the world.svg

Башка супра-региональ телләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

карагыз Лингва франка

Де-факто халыкара телләр дип саналыр өчен кайбер критерийларга тиң булмаган башка супра-региональ телләр:

Тел Туган тел[5] Тулаем сөйләшүчеләр Рәсми статус Рәсми статус харитасы
Малайча һәм индонезийча 60 M 176 M - 250 M Малай архипелагы
Фарсыча 70 M 144 M Бөек Иран Persian Language Location Map.svg
Суахили 5 - 10 M 100 M[14] Көнчыгыш Африка Maeneo penye wasemaji wa Kiswahili.png
Тамильча 68 M 77 M Һиндстан, Шри-Ланка, Сингапур
Итальянча 60 M 70 M Италия Linguistic map of the Italian language.svg
Голландча һәм Африкаанас 28 M 46 M Голланд мохиты Map of the Dutch World.svg

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Тарихи халыкара телләр арасына шумер теле, аккад теле, иске арамей теле, грек теленең койнесы, латин теле, гарәп теле, cанскрит, кытайча, испанча, французча, урысча һәм инглизчә керәләр.[1]

Шулай ук карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. 1,0 1,1 1,2 Fischer Verlag Weltalmanach stichwort_weltsprachenКалып:Dead link
  2. 2,0 2,1 Baker & Jones Encyclopedia of bilingualism and bilingual education
  3. Ulrich Ammon Status and function of languages and language varieties
  4. Ali Mazrui A world federation of cultures: an African perspective
  5. 5,0 5,1 5,2 Ethnologue: Statistical Summaries, archived from the original on 2011-08-22, retrieved 2012-04-09 
  6. World-Wide English
  7. ethnologue.com
  8. IV CILE. Paneles y ponencias. Hiram Vivanco Torres. Congresosdelalengua.es. әлеге чыганактан 2011-01-20 архивланды. 2010-11-06 тикшерелгән.; [1](үле сылтама).
  9. krysstal.com, 5th International Congress on Spanish Language (la-moncloa.es 2010 елның 6 декабрь көнендә архивланган.),uis.edu, Antonio Molina, director of the Instituto Cervantes in 2006 (terranoticias.es,elmundo.es, fundeu.esКалып:Dead link), Luis María Anson of the Real Academia Española (elcultural.es),International Congress about Spanish, 2008 2008 елның 6 сентябрь көнендә архивланган., Mario Melgar of the México University (lllf.uam.es), Enrique Díaz de Liaño Argüelles, director of Celer Solutions multilingual translation network ([2](үле сылтама)) ,Feu Rosa - Spanish in Mercosur (congresosdelalengua.es 2011 елның 20 июль көнендә архивланган.),elpais.com,eumed.net,[3] 2012 елның 10 март көнендә архивланган.,babel-linguistics.com 2009 елның 10 март көнендә архивланган..
  10. 10,0 10,1 Francophonie, archived from the original on 2011-06-23, retrieved 2012-04-09 
  11. People's Republic of China#cite note-unpop-4
  12. figures are based on the 1991 census of India. They are highly unreliable due to the huge population growth in the area.
  13. Instituto Internacional da Língua Portuguesa, archived from the original on 2011-06-16, retrieved 2012-04-09 
  14. [4]

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]