Уругвай

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Көнчыгыш Уругвай Җөмһүрияте
República Oriental del Uruguay
Flag of Uruguay.svg Уругвай гербы
Байрак Илтамга
Шигарь: «Libertad o Muerte
(исп. «Азатлык яки үлем»
Ил көе: «Orientales, la Patria o la tumba»
URY orthographic.svg
Рәсми тел испан теле
Башкала Монтевидео
Эре шәһәрләр Монтевидео, Мальдонадо, Сальто
Идарә итү формасы президент җөмһүрияте
Президент
Вице-президент
Табаре Васкес[1]
Данило Астори
Мәйдан
• Барлыгы
• су өслеге проценты
дөньяда 88-нч.
176 220 км²
1,5
Халык саны
• Бәя (2014)
Халык тыгызлыгы

3 404 189 кеше (130-нч.)
19 кеше/км²
ТЭП
  • Барлыгы (2012)
  • Кеше башына

56,338 млрд. $ (90-нч.)
16,334 $ ({{{Кеше башына ТЭП буенча урын}}}-нч.)
КПҮИ (2013) Green Arrow Up Darker.svg 0,792[2] (югары) (51-нч.)
Акча берәмлеге Уругвай песосы (UYU)
Интернет домены .uy
ISO коды UY
ХОК коды URU
Телефон коды +598
Сәгать пояслары UTC−03:00 һәм UTC−02:00

Координатлар: 32°48′00″ к. к. 56°02′00″ кб. о. / 32.80000° к. к. 56.03333° кб. о. / -32.80000; -56.03333 (G) (O)

Уругва́й (исп. Uruguay), рәсми атама Кө́нчыгыш Уругва́й Җөмһүрияте́ (исп. República Oriental del Uruguay) – Көньяк Американың көньяк-көнчыгыш өлешендә урнашкан дәүләт.

Төньякта Бразилия белән, көнбатышта Аргентина белән чиктәш, көнчыгышта һәм көньякта Атлантик океан белән юыла.

Коры җирдә урнашкан чикләр озынлыгы 1564 км, су белән чикләр – 660 км.

География[үзгәртү | чыганак текстны үзгәртү]

Уругвай көнчыгышта һәм көньякта Атлантик океаны сулары белән юыла. Ярлары аз ергаланган, тәбәнәк. Җир йөзе нигездә калкулы тигезлекләрдән гыйбарәт. Кырый көнчыгышны сазланган түбәнлек алып тора.

Файдалы казылмалардан тимер, марганец, алтын, көмеш, кургашын, бакыр, тальк, кыйммәтле ташлар, гранит, мәрмәр, көрән күмер бар.

Прерияләрнең кызылсу-кара туфракларында үләнле субтропик саванна, елга буйларында даим яшел урман; көньякта куаклы саванна, көнчыгышта пальмалыклар бар.

Хайваннардан нутрия, күсе, пума, америка тәвәкошы, тапир, болан, кыргый мәче, төлке, кошлардан аккош, челән, торна, колибри, сөйрәлүчеләрдән шалтырак елан, кара елан, аллигаторлар бар.

Тарих[үзгәртү | чыганак текстны үзгәртү]

Next.svg Төп мәкалә: Уругвай тарихы

Хәзерге Уругвай территориясенә Испаниялеләр килгәнче монда чарруа индеецлары кабиләсе яшәде. XVI гасырдан испаниялеләр колонизациясе башланды һәм 1776 елда Көнчыгыш яр (колониаль дәверендә Уругвай шулай дип аталган) Испаниягә бәйле Ла-Плата вицекыйраллыгы составына кертелгән. Америка кыйтгасындагы Испания колонияләрнең мөстәкыйльлек өчен алып барган сугышы елларында (1810—1826) Көнчыгыш яр халкы 1815 елда мөстәкыйльлекне игълан иткән.

Халык[үзгәртү | чыганак текстны үзгәртү]

Уругвай халкының күпчелеге — уругвайлылар (креоллар, испан колонистлары һәм 19 гасырда күчеп килгән итальяннарның әүләдләре). 19 гасырның 2 яртысында французлар, алманнар, славяннар да күчеп килә башлаган. Диндарларның күчелеге католик христианнар. Халкының 92% өлеше шәһәләрдә яши (2008).

Сәяси структура[үзгәртү | чыганак текстны үзгәртү]

Уругвай — җөмһүрият. Гамәлдәге конституциясе 1967 елда көчкә кергән. Дәүләт башлыгы — президент, ул халык тарафыннан 5 еллык мөддәткә сайлана. Канун чыгаручы хакимиятне вәкилләр пулаты һәм сенаттан гыйбарәт булган Конгресс (яки Баш Ассамблея), башкарма хакимиятне президент гамәлгә ашыра.

Искәрмәләр[үзгәртү | чыганак текстны үзгәртү]