«Николай Чернышевский» битенең юрамалары арасында аерма

Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
к
вики
({{Яхшы мәкалә}})
к (вики)
|Фото = N G Chernyshevsky.jpg
|Киңлек = 200
|Рәсем язуы = Н.Г. Чернышевский (''1828-18891828–1889'')
|Тугач бирелгән исеме = Николай Гаврилович Чернышевский
|Псевдонимнар = Андреев, Дензиль Эллиот
|Ватандашлык = {{Байраклаштыру|Русия империясе}}
|Эшчәнлек төре = [[язучы]], журналист
|Иҗат итү еллары = 1849-18891849–1889
|Юнәлеш = реализм
|Жанр = тәнкыйть мәкаләсе, роман, повесть, хикәя
== Тәрҗемәи хәле ==
[[Файл:Nikolay Chernyshevsky2.jpg|thumb|180px|<small>Н.Г. Чернышевский. ''В.Я. Лауфферт фотосурәте''. [[1859 ел|1859]]</small>]]
[[1828 ел]]ның {{comment|12|юлиан календаре бенча}} [[24 июль|(24) июле]]ндә [[Сарытау]] шәһәренең Сергий чиркәве рухание Гаврила Иван улы Чернышевский гаиләсендә туган. Әнисе — Евгения Егор кызы Голубева. Фамилиясе әтисенең туган авылы — [[Пенза губернасы]] Чернышово авылы атамасыннан килә.<br/>
 
[[1836 ел|1836]]-[[1842 ел]]ларда [[Сарытау]] руханилар укуханәсендә укый (читтән торып, рәсми рәвештә ата-анасы йортына, әтисе кул астында уку өчен җибәрелә). [[1842 ел|1842]]-[[1845 ел]]ларда [[Сарытау]] руханилар семинариясенең 6 еллык уку программасын 3,5½ елда төгәлли. Укуханә программасындагы [[славян телләре|славян]], [[грек теле|грек]], [[латин теле|латин]] телләреннән тыш, [[француз теле|француз]], [[алман теле|алман]], [[гарәп теле|гарәп]], [[фарсы теле|фарсы]], Сарытау семинариясенең [[татар теле]] кафедрасында [[Гордий Саблуков|Г.С. Саблуков]] кул астында [[татар теле|татар]] телләрен үзләштерә. [[1845 ел]]да [[Сарытау губернасы]]ның татар чыгышлы топография атамаларының тулы исемлеген булдыра.<br/>
 
Фән белән тирән кызыксынуы сәбәпле һәм [[1848 ел]]да фән белән ныграк шөгыльләнү өчен рухани дәрәҗәсеннән чыккан [[Гордий Саблуков|Г.С. Саблуков]] тәэсире нәтиҗәсендә, руханилар академиясенә керү уеннан кире кайта. [[1848 ел]]да Изге синод Чернышевскийның әтисен ялган гаеп белән рухани дәрәҗәсеннән чыгара, шуңа күрә әти-әнисе улларының университетка китү теләгенә каршы төшми. Гаиләсенең матди яктан авыр хәлдә булуын истә тотып, Чернышевскийга лекцияләр тыңлаган өчен еллык түләүдән (''40 сум көмеш белән'') азат итүче таныклык бирелә.
 
== Санкт-Петербург университетында ==
[[1846 ел]]ның [[август]]ыннан [[1850 ел]]ның [[сентябрь|сентябренә]] кадәр Санкт-Петербург университетында укый. Профессорлар И.И. Срезневский һәм А.В. Никитенко кул астында филологик белем туплый, Ипатий елъязмасының сүзлеген фәнни яктан тикшерә, [[Денис Фонвизин|Д.И. Фонвизинның]] «Бригадир» әсәре буенча кандидатлык иншасы яза.<br/>
Н.Г. Чернышевский университет студенты А.В. Ханыков аркылы [[:ru:Петрашевцы|петрашевчылар]] хәрәкәте белән якыная, француз утопияче-социалистлары хезмәтләре белән таныша. [[Людвиг Фейербах|Л. Фейербах]]ның «''Христианлыкның асылы''» китабын укыгач, дингә карашын үзгәртә: [[1848 ел]]ның [[ноябрь|ноябрендә]] [[дин]]нән бөтенләй читләшә.
 
Н.Г. Чернышевский университет студенты А.В. Ханыков аркылы [[:ru:Петрашевцы|петрашевчылар]] хәрәкәте белән якыная, француз утопияче-социалистлары хезмәтләре белән таныша. [[Людвиг Фейербах|Л. Фейербах]]ның «''«Христианлыкның асылы»''» китабын укыгач, дингә карашын үзгәртә: [[1848 ел]]ның [[ноябрь|ноябрендә]] [[дин]]нән бөтенләй читләшә.
Н.Г. Чернышевскийның дөньяга карашы [[Виссарион Белинский|В. Белинский]], [[Александр Герцен|А. Герцен]] әсәрләрен тирәнтен өйрәнүче И.И. Введенский түгәрәгендә формалаша. «''Менә минем Россия турында уем: тиздән булачак инкыйлабны көтү'',- дип [[1850 ел]]ның [[20 гыйнвар]]ында көндәлегенә язып куя.- ''1830 елда давыл Көнбатыш Алманиядә генә дулады. 1848 елда Вена һәм Берлинны эләктерде. Киләсе давыл , шаять, Петербург һәм Мәскәүне эләктерер''.»<br/>
 
Университетта уку чорында иҗат белән шөгыльләнә башлый. [[1849 ел|1849]]-[[1850 ел]]ларда хатын-кыз эмансипациясе темасына язылган ''«Тәрбия турында уйланулар (Жозефина тарихы)»'', ''«Аңлау»'', ''«Теория һәм практика»'' повестьлары языла.
Н.Г. Чернышевскийның дөньяга карашы [[Виссарион Белинский|В. Белинский]], [[Александр Герцен|А. Герцен]] әсәрләрен тирәнтен өйрәнүче И.И. Введенский түгәрәгендә формалаша. «''«Менә минем Россия турында уем: тиздән булачак инкыйлабны көтү,'',- дип [[1850 ел]]ның [[20 гыйнвар]]ында көндәлегенә язып куя.- ''1830 елда давыл Көнбатыш Алманиядә генә дулады. 1848 елда Вена һәм Берлинны эләктерде. Киләсе давыл , шаять, Петербург һәм Мәскәүне эләктерер».''.»<br/>
 
Университетта уку чорында иҗат белән шөгыльләнә башлый. [[1849 ел|1849]]-[[1850 ел]]ларда хатын-кыз эмансипациясе темасына язылган ''«Тәрбия турында уйланулар (Жозефина тарихы)»'', ''«Аңлау»'', ''«Теория һәм практика»'' повестьлары языла.
 
[[1850 ел]]ның [[сентябрь|сентябрендә]] университет дипломы ала. [[1851 ел]]ның [[гыйнвар]]ында [[Сарытау]] гимназиясенә [[рус теле]] өлкән укытучысы итеп билгеләнә.
 
== Петербургта диссертация яклау ==
[[1853 ел]]ның [[май|маеннан]] [[1864 ел]]ның [[май|маена]] кадәр [[Петербург]]та яши. [[1853 ел|1853]]-[[1855 ел]]ларда 2нче кадет корпусында [[рус теле]] һәм шигърият теориясеннән укыта. «Отечественные записки», «Мода» журналларында, «Санкт-Петербургские ведомости» газетасында мәкаләләр бастыра.<br/>
 
«''«Сәнгатьнең чынбарлыкка эстетик мөнәсәбәте»''» ({{lang-ru|Эстетическое отношение искусства к действительности}}) темасына трактат язып, [[1855 ел]]ның [[май|маенда]] [[рус теле]] магистры дәрәҗәсенә диссертация яклый. Халык мәгарифе министры А.И. Носов документларны рәсмиләштерүне 3,5½ елга кичектерү сәбәпле, Н.Г. Чернышевскийга университетта фән белән шөгыльләнүгә юл ябыла, ул иҗатын журналистикага багышлый.
 
== Әдәби тәнкыйтьче ==
«Отечественные записки» һәм «Современник» журналларында әдәби тәнкыйтьче буларак катнашып, [[1854 ел|1854]]-[[1855 ел]]ларда 100 дән артык мәкалә, рецензия, библиографик күзәтү бастыра. «Отечественные записки» мөхәррире А.А. Краевский Н.Г. Чернышевскийның кайбер хезмәтләрен бастырмагач, [[1855 ел]]ның [[яз]]ыннан [[Николай Некрасов|Н.А. Некрасовның]] «Современник» журналында гына эшли башлый. [[Александр Пушкин|А.С. Пушкин]], [[Николай Гоголь|Н.В. Гоголь]], Н.П. Огарев, А.Н. Островский, А.Ф. Писемский, М.Е. Салтыков-Щедрин, [[Лев Толстой|Л.Н. Толстой]], [[Иван Тургенев|И.С. Тургенев]], Н.В. Успенский, П. Беранже, И. Гете, У. Годвин, Гомер, В. Гюго, Ч. Диккенс, Ж. Санд, Г. Лессинг, Ж.-Ж. Руссо, В. Скотт, У. Теккерей, [[Уильям Шекспир|У. Шекспир]], Ф. Шиллер һ.б. иҗатлары буенча әдәби-тәнкыйть мәкаләләре бастыра, «Отечественные записки» журналы тәнкыйтьчесе А.В. Дружинин белән даими полемика алып бара. [[1857 ел]]да журналда әдәби тәнкыйть бүлеген [[Николай Добролюбов|Н.А. Добролюбовка]] тапшырып, үзе [[Аурупа]] илләрендәге сәяси тормышны, рус җәмгыяте хәлен яктыртуга алына.
 
== Кулга алыну ==
== Себер ==
Патша хөкүмәте Н.Г. Чернышевскийны сөргендә 7 ел урынына 12 ел тота (''[[1872 ел]]ның [[гыйнвар]]ыннан [[1883 ел]]ның [[август]]ына кадәр'').
* [[1864 ел|1864]], [[июль]] - [[август]] [[Тобол]]-[[Иркутск]]-[[Усолье-Сибирское|Усолье]]-[[Чита]]-[[Нерчинск]]
* [[1864 ел|1864]], [[август]] - [[1866 ел|1866]], [[сентябрь]] Кадай руднигы
* [[1866 ел|1866]], [[сентябрь]] - [[1871 ел|1871]], [[декабрь]] Александров заводы
* [[1872 ел|1872]], [[гыйнвар]] - [[1883 ел|1883]], [[август]] [[Вилюйск]]
 
[[1864 ел]]ның [[май|маенда]] О.С. Чернышевская күрешүгә рөхсәт алып, Кадайга килеп китә.<br/>
 
Н. Чернышевскийның дуслары һәм шәкертләре 8 мәртәбә аны азат итәргә талпынып карый, ләкин уңышлы булмый. Гаебен гафу итүне сорап, үтенеч язарга тәкъдим итүләрне кире кага.<br/>
 
[[1867 ел]]да [[Женева]]да «''Нәрсә эшләргә''» романы басыла.<br/>
 
[[1864 ел]]ның [[май|маенда]] О.С. Чернышевская күрешүгә рөхсәт алып, Кадайга килеп китә.<br/>
Н. Чернышевскийның дуслары һәм шәкертләре 8 мәртәбә аны азат итәргә талпынып карый, ләкин уңышлы булмый. Гаебен гафу итүне сорап, үтенеч язарга тәкъдим итүләрне кире кага.<br/>
[[1867 ел]]да [[Женева]]да «''Нәрсә эшләргә''» романы басыла.<br/>
Сөргендә «''Пролог''» романын, берничә повесть, драма әсәрләре, хикәяләр яза. «''Пролог''» романы [[1877 ел]]да [[Лондон]]да нәшер ителгән.
 
== Әстерхан ==
[[Себер]]дә 21 ел гомерен үткәрә.<br/>
 
[[Александр III]] [[Әстерхан]]га кайтып урнашырга рөхсәт итә. [[1883 ел]]ның [[октябрь|октябреннән]] [[1889 ел]]ның [[июнь|июненә]] кадәр Әстерханда яши, иҗат белән шөгыльләнә, ләкин полиция департаменты үз фамилиясе белән әсәрләрен бастырырга рөхсәт итмәгәч, «Андреев» псевдонимын куллана.<br/>
 
Себернең климатын Әстерханга кискен үзгәртү сәламәтлегенә зыян китерә. Бизгәк белән авырый.
 
3893

правки

Навигация