Берләшкән Милләтләр Оешмасы Генераль сәркатибе

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
БМО эмблемасы
БМО штаб-фатиры бинасы.

Берләшкән Милләтләр Оешмасы Генераль сәркатибе, кыскача БМО Генераль сәркатибе (БМО рәсми телләрендә: ингл. Secretary-General of the United Nations, фр. Secrétaire général des Nations unies, исп. Secretaría General de Naciones Unidas, рус. Генеральный секретарь ООН, гарәп. مين عام الأمم المتحدة‎, кыт. 联合国秘书长) — Берләшкән Милләтләр Оешмасының төп идарә органнарының берсе булган Секретариатның баш вазифаи заты.

БМО Генераль сәркатибен БМО Куркынычсызлык Шурасы тәкъдиме буенча БМО Генераль Ассамблеясе билгеләп куя. Кагыйдә буларак, БМО Куркынычсызлык Шурасының даими әгъзасы булган илләрнең вәкиле БМО Генераль сәркатибе итеп сайлана алмый.
БМО Генераль сәркатибе, гадәттә, 5 ел мөддәткә сайлана, шулай ук яңа 5 еллык мөддәткә сайлану хокукына ия. Мөддәтләр саны чикләнмәгән.

Вазифалары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

БМО Генераль сәркатибе БМО Куркынычсызлык Шурасына дөньяда тынычлык һәм хәвефсезлекнең торышына, үзе уйлаганча, куркыныч яный торган мәсьәләләр буенча мәгълүмат бирә. Аңа бер хөкүмәт яки хакимият тә күрсәтмә бирергә хаклы түгел. Ул Берләшкән Милләтләр Оешмасы алдында гына җавап тота.
БМО Генераль сәркатибе, БМО Генераль Ассамблеясы кабул иткән кагыйдәләр буенча, БМО Сәркатиплеге персоналын билгели.

Сайлану үзенчәлеге[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

БМО Генераль сәркатибе 5 ел мөддәткә сайлана. БМО Куркынычсызлык Шурасы даими әгъзасы булган илләр вәкилләре кандидатурага вето сала ала. БМО Генераль сәркатибен сайлаганда, гадәттә, Регион принцибы искә алына. Сайлау гади аккламация юлы белән башкарыла.

Регион принцибы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

БМО Генераль Ассамблеясенең 1997 елгы резолюциясе регион принцибын (кыйтгалар буенча ротация принцибы) куллануны күздә тота.
Әлеге резолюция буенча, БМО Генераль сәркатибе планетаның төрле регионнары вәкилләреннән сайланырга тиеш[1]

БМО регион төркеме Генераль сәркатипләр Вәкаләтләр мөддәте
Көнбатыш Аурупа һ.б. илләр 4 5
Көнчыгыш Аурупа төркеме 0 0
Латин Америкасы һәм Кариб утраулары төркеме 1 2
Азия төркеме 2 3
Африка төркеме 2 3

Генераль сәркатипләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Фотосурәте Исем Ил БМО регион төркеме Вәкаләткә ия вакыты
Sr. Gladwyn Jebb.jpg Глэдвин Джебб[2]
(ингл. Gladwyn Jebb)
Бөекбритания байрагы Бөекбритания Көнбатыш Аурупа 1945 елның 24 октябре
1946 елның 1 феврале
1 Trygve Lie.jpg Трюгве Хальвдан Ли[3][4]
(норв. Trygve Halvdan Lie)
Норвегия байрагы Норвегия Көнбатыш Аурупа 1946 елның 1 феврале
1952 елның 10 ноябре
2 Hammarskjöld i generalförsamlingen.jpg Даг Хаммаршёльд[4][5][6]
(швед. Dag Hammarskjöld)
Швеция байрагы Швеция Көнбатыш Аурупа 1953 елның 10 апреле
1961 елның 18 сентябре
3 U-Thant-10617.jpg У Тан[4][7]
(бирм. ဦးသန့်)
Мьянма байрагы Бирма Азия 1961 елның 30 ноябре
1971 елның 31 декабре
4 Bundesarchiv Bild 183-M0921-014, Beglaubigungsschreiben DDR-Vertreter in UNO new.png Курт Вальдхайм[4][8]
(алман. Kurt Waldheim)
Австрия байрагы Австрия Көнбатыш Аурупа 1972 елның 1 гыйнвары
1981 елның 31 декабре
5 Javier Pérez de Cuéllar.JPG Хавьер Перес де Куэльяр[4][9]
(исп. Javier Pérez de Cuéllar Guerra)
Перу байрагы Перу Көньяк Америка 1982 елның 1 гыйнвары
1991 елның 31 декабре
6 Boutros Boutros-Ghali in Davos.JPG Бутрос Бутрос-Гали[4][10]
(гарәп. بطرس بطرس غالي‎)
Мисыр байрагы Мисыр Африка 1992 елның 1 гыйнвары
1996 елның 31 декабре
7 Kofi Annan.jpg Кофи Аннан[4][11]
(ингл. Kofi Annan)
Гана байрагы Гана Африка 1997 елның 1 гыйнвары
2006 елның 31 декабре
8 Ban Ki-moon February 2016.jpg Пан Ги Мун[12].
(кор. 반기문)
Көньяк Корея байрагы Көньяк Корея Азия 2007 елның 1 гыйнвары
2016 елның 31 декабре
9 António Guterres 2012 (cropped).jpg Антониу Гутерреш[13]
(порт. António Manuel de Oliveira Guterres)
Португалия байрагы Португалия Көнбатыш Аурупа 2007 елның 1 гыйнвары
гамәлдә
БМО Генераль сәркатибе кайсы илләрдән сайланган булуны күрсәтүче харита

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Большая российская энциклопедия. В 35 томах. Том 6 (Во-Ге). М.: НИ БРЭ, 2006. ISBN 978-5-85270-335-4

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Выборы генерального секретаря ООН. РИА Новости, 25.09.2006
  2. David Stout. Lord Gladwyn Is Dead at 96; Briton Helped Found the U.N. («Лорд Глэдвин скончался в возрасте 96 лет; англичанин, который помог основать ООН»). The New York Times (26 октябрь 1996). 18 март 2014 көнне тикшерелгән. 25 август 2011 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  3. ООН: Трюгве Хальвдан Ли (Норвегия)
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 4,6 Краткий исторический обзор о выборах Генеральных секретарей ООН(үле сылтама — тарих). UNA-USA. 25 октябрь 2007 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  5. ООН: Даг Хаммаршёльд (Швеция)
  6. Линнер С. (2007). Даг Хаммаршёльд и кризис в Конго, 1960-61. Страница 28. Университет Уппсала. (2008-07-22).
  7. ООН: У Тан (Мьянма)
  8. ООН: Курт Вальдхайм (Австрия)
  9. ООН: Хавьер Перес де Куэльяр (Перу)
  10. ООН: Бутрос Бутрос-Гали (Египет)
  11. ООН: Биография Кофи А. Аннана
  12. Пан Ги Мун принял присягу, как следующий Генеральный секретарь ООН
  13. В ООН выбрали нового Генерального секретаря. РБК