Украина икътисады

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Украина икътисады latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Украина икътисады - Тулаем эчке продукт күләме буенча дөньяда 49 урынны алып тора, якынча 390 млрд доллар. Украина икътисадының нигезен күп тармаклы сәнәгать, авыл хуҗалыгы һәм хезмәт күрсәтү өлкәсе тәшкил итә.

Күзәтү[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

ҮЗИ интернет-порталы хәбәр иткәнчә, Украина ССР РСФСР дан соң Совет икътисадының иң мөһим икътисадый компоненты булган. Украина авыр сәнәгате элеккеге Советлар Союзының калган Республикаларына уникаль җиһаз һәм материалларның күп төрләрен китерә ала, ә авыл хуҗалыгы Бөтенсоюз авыл хуҗалыгы продуциясен (ит, сөт продуктлары, ашлык һәм яшелчә) җитештерүнең дүрттән беренә кадәр тәэмин итә.

90 нчы еллар хосусыйлаштыру нәтиҗәсендә, 1999 нчы елга бәйсез Украинаның тулаем эчке продукты 1991 нче ел дәрәҗәсеннән 40 % ка кадәр кимегән. Халыкара валюта фонды инициативасы буенча үткәрелгән кайбер реформалар икътисадны бераз җанландырды. Украина президенты һәм премьер-министр арасында даими сәяси каршылыклар булуга карамастан, аның кайбер мөһим өлешләрен күләгәдән чыгарды. Шуңа да карамастан, 2009 елгы гомумдөнья кризисы фонында икътисади күрсәткечләрнең 15 % ка кискен кимүе күзәтелгән, һәм бу бөтен планета масштабында иң начар нәтиҗәләргә китергән. Әмма 2010 елда Украина хакимияте Россия табигый газын китерүгә сизелерлек ташламалар турында килешү төзеде, бу, олигархик клан икътисадында өстенлек булуга карамастан, 2010-2013 елларда акрын үсешкә ирешергә мөмкинлек бирде. Шуңа да карамастан, Ауруппаның ярлы дәүләтләр исемлегеннән чыгарга ярдәм итмәде.

Шул сәбәпле валюта резервлары кискен кимегән, тулаем эчке продукт 17% кимегән, ә инфляция 60 % җиткән. Халыкара бергәлек һәм ХВФ кредитлары ярдәмендә ситуацияне стабильләштерә һәм кайбер уңышларга ирешә ала, әмма ил алдында хәл ителмәгән проблемаларның тулы бер комплексы кискен тора: коррупциягә каршы көрәш, капитал базарларын булдыру, бизнес-мохитне яхшырту һәм дәүләт мөлкәтен алга таба хосусыйлаштыруны үткәрү.

Төбәк аермалары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Икътисади яктан аеруча алга киткән төбәкләр-Донбасс (Донецк өлкәсе һәм Луганск өлкәсе), Приднепровье (Днепропетровск өлкәсе һәм Запорожье өлкәсе), шулай ук Киев, Харьков, Одесса, Львов шәһәрләре.

Авыл хуҗалыгы икътисади районнар: Подольск, Үзәк һәм Причерноморский.

2017 елда Украинаның Төп сәүдә партнерлары[1]
Экспорт ( %),
барлыгы 43,4 млрд дол.
Импорт ( %),
барлыгы 49,4 млрд дол.
Русия байрагы Русия Федерациясе 9,1 Русия байрагы Русия Федерациясе 14,6
Польша байрагы Польша 6,3 Кытай байрагы Кытай Халык Җөмһүрияте 11,4
Төркия байрагы Төркия 5,8 Алмания байрагы Алмания 10,5
Италия байрагы Италия 5,7 Польша байрагы Польша 6,8
Һиндстан байрагы Һиндстан 5,1 Белорусия байрагы Белорусия 6,5
Кытай байрагы Кытай Халык Җөмһүрияте 4,9 АКШ байрагы АКШ 5,0
Мисыр байрагы Мисыр 4,2 Швейцария байрагы Швейцария 3,3
остальные страны 58,9 остальные страны 41,9

Тулаем эчке продукт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Украинада тулаем эчке продукт динамикасы
Ел ТЭП, млрд.
(халыкара валюта)
ТЭП, млрд.
(АКШ долларында)
ТЭП ППС, ( млрд. долларларда)
ТЭП дәрәҗәсе

алдагы елга(в %)

ТЭП дәрәҗәсе
(1990 елдагы % )[2]
1990* 0,000* 293,235* 505,504* Green Arrow Up Darker.svg0,000* 100,0*
1991* 0,001* 101,116* 458,430* -8,700* 91,3
1992 0,052 22,193 318,309 -9,900* 82,3
1993 1,587 35,025 277,653 -14,799 70,6
1994 12,449 38,012 219,007 -22,766 54,4
1995 56,381 38,275 196,427 -12,142 47,8
1996 84,308 46,083 180,309 -9,851 43,0
1997 96,559 51,867 177,572 -3,175 41,7
1998 106,103 43,315 176,240 -1,815 40,9
1999 134,904 32,661 178,575 -0,203 40,8
2000 175,888 32,331 193,472 Green Arrow Up Darker.svg5,932 43,2
2001 211,175 39,309 216,141 Green Arrow Up Darker.svg9,227 47,2
2002 234,138 43,956 231,177 Green Arrow Up Darker.svg5,340 49,7
2003 277,355 52,010 258,226 Green Arrow Up Darker.svg9,517 54,4
2004 357,544 67,226 296,623 Green Arrow Up Darker.svg11,795 61,0
2005 457,325 89,282 315,569 Green Arrow Up Darker.svg3,071 62,7
2006 565,018 111,885 349,893 Green Arrow Up Darker.svg7,571 67,3
2007 751,106 148,734 388,715 Green Arrow Up Darker.svg8,216 72,2
2008 990,819 188,240 405,232 Green Arrow Up Darker.svg2,243 74,2*
2009 947,042 121,552 346,506 -15,136 63,3*
2010 1079,346 136,011 351,656 Green Arrow Up Darker.svg4,2 65,8*
2011 1299,991 163,161 378,532 Green Arrow Up Darker.svg5,466 69,2*
2012 1404,669 175,707 386,425 Green Arrow Up Darker.svg0,239 69,3*
2013 1465,198 179,572 392,619 -0,027 69,4*
2014 1586,915 132,343 373,406 -6,553 64,8*
2015 1988,544 90,939 340,537 -9,773 58,5*
2016 2383,182 93,263 353.345 Green Arrow Up Darker.svg2.441 59,9*
2017 2908,233 109,321 368,784 Green Arrow Up Darker.svg2.525 61,4*
2018 Green Arrow Up Darker.svg3,5 63,5*

* Экстраполирование әһәмияте.

Бөтендөнья банкы фаразлары буенча, 2018 елда Украина икътисады 3,5 % үсеше көтелә[3]; Украина Милли банкы 2,1 % ТЭП үсүен фаразлый.

Ел ТЭП кеше башына(грн) ТЭП кеше башына (долл)
2002 4681 879
2003 5591 1048
2004 7272 1367
2005 9371 1828
2006 11630 2303
2007 15496 3068
2008 20494 3891
2009 19832 2545
2010 23600 2974
2011 28813 3570
2012 30912 3856
2013 31988 4030
2014 35834 3014
2015 46210 2115
2016 55853 2185
2017 70224 2640

Инновацияләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2004 елда Украинада 1095 инновацион эшчәнлек өчен 4,51 млрд грн тотылган инновацион предприятиеләр эшләде. (563 млн доллар). 2002-2008 еллар эчендә Украина инновацияләргә сәнәгать чыгарылышы күләменең 3 % ын сарыф иткән. Фәнне финанслауга тулаем эчке продуктның якынча 0,5 % бүлеп бирелә.

2011 елда икътисад фәннәре докторы А. А. Аузан Украина Россия белән чагыштырганда зуррак инновацион потенциалга ия дип гариза белән чыгыш ясады.

2013 елның язында Украина АКШ, Һиндстан һәм Россиядән соң сертификацияләнгән ИТ-белгечләр саны буенча дөньяда дүртенче урында тора.

Хезмәт базары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1990 елда халык саны 51 944,4 мең кеше тәшкил итә (шул исәптән 29 454 мең эшкә яраклы кеше), 1991 елның декабрь ахырында Украина халкы саны 52 056,6 мең кеше (шул исәптән 29 300 мең эшкә яраклы кеше).

Соңгы вакытта, хезмәт базарына халыкның миграция процесслары йогынты ясаган (шул исәптән Украина белән хезмәт миграциясе).

2008 елда икътисади актив халык (15-70 яшьлек) 22 397,4 мең кеше тәшкил иткән, шуларның 20 675,7 меңе — эшкә яраклы яшьтә. Шул исәптән 20 972,3 (15-70 яшьлек халыкның гомуми саныннан 59,3%) һәм 19 251,7 (эшкә яраклы яшьтәге халыкның 67,3% ы) мең кеше мәшгуль.

2014 елның июнь аенда Украинаның дәүләт фискаль хезмәте украиннарны рәсми рәсмиләштермичә 5 млн кешегә эшчеләрнең санын бәяләде. 2015 елның 5 февралендә Украинаның социаль сәясәт министры урынбасары Валерий Ярошенко хәбәр иткәнчә, узган ел эш урыннары саны 1,5 миллионга кимегән.

2016 елга рәсми рәвештә эшкә урнаштырылган украиннар саны 16 миллион тәшкил итә. Июнь аенда эшсезлек күрсәткече 9,1% тан (2015 елда) 9,9% ка кадәр арткан.

Эшчәнлек төрләре 1998 ел, % 2004 ел, % 2016 ел ,%
Сәнәгать 23,5 21,3 22,5
Авыл хуҗалыгы 24,1 23,9 6,0
Төзелеш 4,9 5,4 2,6
транспорт һәм [[Элемтә (техника)|элемтә 4,9 6,3 7,6
Сәүдә, Җәмәгать туклануы, Тәэмин 6,3 18,5 10,7
Сәламәтлек саклау, Физкультура, Социаль тәэмин итү 6,5 6,0 22,9
Мәгариф, Культура, Сәнгать, Фән 10,1 6,8 18,6
Башкалар 19,7 11,8 9,1
Барлыгы 100 100 100

Сәнәгать тармагында халыкны эш белән тәэмин итү:

Сәнәгать тармагы 1985 ел, % 1990 ел, % 1994 ел, % 1998 ел, %
Машина төзелеше һәм металл эшкәртү 42,7 43,1 38,8 34,3
Җиңел 11,2 10,6 7,6 6,7
Азык 9,2 9,6 11,1 14,9
Ягулык 9,2 9,2 11,9 10,1
Кара металлургия 6,7 6,3 7,7 9,8
Төзелеш материаллары 5,9 5,6 5,7 6,6
Химия һәм нефть химиясе 4,6 4,6 4,9 4,7
Урман һәм агач эшкәртү 4,3 4,2 4,3 4,4
Электр энергетикасы 1,7 1,9 3,3 4,7
Башкалар 4,7 5,6 5,4 3,8
Барлыгы 100 100 100 100

2015 елда халыкны эш белән тәэмин итү 62,4 булган . Эшсезлек -9,1 . Күләгә мәшгульлек -28,5.

Эшсезлек[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Эшсезләр:

  • 2014 — 9,7 %, яки 1,8 млн кеше
  • 2015 — 9,1 %, яки (барлыгы) якынча 5 млн кеше

2016 - 9,5% яки 1678200-рәсми эшсезлек

Эшмәкәрлек[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Украина дәүләт статистика хезмәте мәгълүматларына карасак, 2013 елда Украинада 1600127 хуҗалык итүче субъект исәпләнә, шуларның 698 - эре эшмәкәрлек субъекты, 20550 - урта һәм 1578879-кече эшмәкәрлек. Гамәлдәге законнар нигезендә Украинаның хуҗалык мөнәсәбәтләрендә катнашучылар юридик һәм физик затлар булырга мөмкин. Хуҗалык эшчәнлеген 364935 юридик зат башкарган, шуларның 20189 - урта предприятиеләр, 344048 - кече предприятиеләр һәм 1235192 - шәхси затлар-эшмәкәрләр. Эшмәкәрлек структурасында предприятиеләр күләме буенча кече предприятиеләр өлеше - 94,3%, урта предприятиеләр - 5,5%, эре предприятиеләр-0,2% тәшкил иткән.

Шулай ук карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. {{}}
  2. Украина статистика комитеты
  3. [1]