Чусавай (елга)

Чусавай
рус. Чусовая
Су агымы башы	Большое Чусовское (озеро)[d]
Кушыла:	Чулман
Кушылдыгы	Сылва[d], Серебряная, Койва[d], Усьва[d], Сулем, Хмелиха, Шалашня, Лысьва, Межевая Утка[d], Северушка, Зур Шишим, Большая Шайтанка[d], Васильевка ((Чусовской залив кушылдыгы), Вязовка, Кын, Мутная ((Чусовской залив кушылдыгы), Ревда, Шайтанка, Раскуишка, Биләмбай, Кумыш (Чусовая кушылдыгы), Көнгерка (Чусовая кушылдыгы), Көнбатыш Чусовая, Талая[d], Ветляна, Утка[d], Утка[d], ТӨзен, Шушпанка (Чусовая кушылдыгы), Дарья[d], Шайтанка, Бабенка, Битимка, Брусун, Ослянка (Чусовая кушылдыгы), Зур Сибирка, Нотиха, Волеговка, Илим[d], Леневка[d], Зур Речка (Чусовая кушылдыгы), Чизма[d], Кынок, Зур Свадебная, Зур Бедька, Рассольная, Таволжанка (Чусовая кушылдыгы), Черемша, Каменка, Кашка (Чусовая кушылдыгы), Еква, Поныш, Зур Вашкор, Озын Тамак, Степковка, Куликовка һәм Боярка (Чусовая кушылдыгы)
Су җыю бассейны	Идел бассейны[d]
Су чыгымы	222 м³/с
Бассейн мәйданы	47 600 км²
Дөнья кисәге	Европа
Дәүләт	Россия
Административ-территориаль берәмлек	Чиләбе өлкәсе, Свердловск өлкәсе һәм Пермь крае
Диңгез дәрәҗәсе өстендә биеклек	104 метр
Озынлык	735 km
Бассейн категориясе	[d]
Чусавай Викиҗыентыкта

һәм

Чусова́я — Урта Уралдагы елга. Каманың сул, иң эре кушылдыгы. Чиләбе, Свердлов өлкәләре һәм Пермь төбәге буенча ага. Ул үзенең Уралның Азия өлешендә башланып, Россиянең Европа өлешендә агуы белән кызыклы.

Гидрография

Чусоваяның озынлыгы 592 км. Елга бассейнының мәйданы 23 000 км².

Полуденная (Полдневная) Чусовая елгасының башлангычы, бер чыганак буенча Чиләбе өлкәсенең сазлыклы җирлегендәге Олы Чусов күле булып тора, башка чыганак буенча елганың башлангычы — Уфалей янындагы Сурна күле. Аннан ул төньякка ага. 45 кмдан соң елга Көнбатыш Чусовая белән берләшә һәм якынча 150 км Уралның көнчыгыш янтыгы буенча ага. Бу өлешендә елганың киңлеге 10 нан алып 13 м.га кадәр тәшкил итә. Урта өлешендә елга тарая, еш кына елганың янтыклары каньонсыман характерда. Бу өлешендә елганың киңлеге 120—140 м. Аскы өлешендә (Чусовой шәһәреннән түбәнрәк), Уралдан чыкканнан соң, елга гадәти үзән елгасы рәвешен ала. Аның тизлеге кими, киңлеге 300 м. га кадәр җитә.

Су режимы

Туенуы катнаш, күбесенчә кар суларыннан тора (55 %). Яңгырның өлеше 29 %, җир асты суларыныкы — 18 %. Су ташу апрель уртасыннан июнь уртасына туры килә. Уртача су чыгымы күләме 222 м³/сек, иң зурысы — 4570 м³/сек, иң кечкенәсе — 8,4 м³/сек. Агымның тизлеге гаять зур: урта өлешендә якынча 8 км/сәг булса, таулы урыннарда 25 км/сәг. Чусовая октябрь ахыры — декабрь башында туңа, боздан апрель азагында — май башында ачыла.