Углерод

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Углерод latin yazuında])
(Күмер (химик элемент) битеннән юнәлтелде)
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
BУглерод / Carboneum (С)N
Атом номеры 6
Матдәнең тышкы күренеше C,6.jpg
мат кара (графит) яки үтә күренмәле (алмаз)
Атомның үзлекләре
Атом массасы
(моляр масса)
12,011 (табигый изотоплар катнашмасы) а. м. б. (г/моль)
Атом радиусы 91 пм
Ионлаштыру энергиясе
(беренче электрон)
1085,7 (11,25) кДж/моль (эВ)
Электрон конфигурациясе [He] 2s2 2p2
Химик үзлекләре
Ковалент радиусы 77 пм
Ион радиусы 16 (+4e) 260 (-4e) пм
Электр тискәрелеге
(Полинг буенча)
2,55
Электрод потенциалы
Оксидлашу дәрәҗәсе -4, -2, 2, 4
Матдәнең термодинамик үзлекләре
Тыгызлык 2,25 (графит) г/см³
Моляр җылы сыешлыгы 8,54 (графит) Дж/(K·моль)
Җылы үткәрүчелек 1,59 Вт/(м·K)
Эрү температурасы 3 820 K
Эрү җылылыгы n/a кДж/моль
Кайнау температурасы 5 100 K
Парга әйләнү җылылыгы n/a кДж/моль
Моляр күләм 5,3 см³/моль
Матдәнең кристаллик рәшәткәсе
Рәшәткә төзелеше гексагональ (графит), кубик (алмаз)
Рәшәткә параметрлары a=2,46; c=6,71 (графит); а=3,567 (алмаз) Å
Дебай температурасы 1860 (алмаз) K
C 6
12,0107
2s22p2
Углерод

Углерод (рус. углерод, лат. carbonum) — Менделеевның периодик таблицасының 2-нче периоды баш төркемчәсенең 4нче төркемендәге химик элемент,тәртип саны - 6, изотоп табигый катнашманың атом массасы 12,0107 мольгә грамм. Химик билгесе — C.

Исем барлыкка килү[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халыкара атамасы лат. carbo «күмер» сүзеннән. «Углерод» атамасы русчадан «күмер тудыручы» дигәнне аңлата.

Кушылмалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Органик кушылмалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Кислород һәм водород белән комбинациядә углерод шикәрләрне, лигнаннарны, хитиннарны, спиртларны, майларны һәм ароматик эфирларны, каротеноидларны һәм терпеннарны кертеп күп күп әһәмиятле биологик кушылмалар төркемнәрен хасил итә ала. Азот белән ул алкалоидларны формалаштыра һәм күкерт өстәве белән ул шулай ук антибиотикларны, аминокислоталарны һәм резина продуктларын формалаштыра. Шулай ук бу башка элементларга фосфор өстәлеп ул тормышның химик коды йөртүчеләр ДНК һәм РНК-ны формалаштыра һәм барлык тере күзәнәкләрдә иң әһәмиятле энергия тапшыручы молекула аденозин трифосфат формалаштыра.

Әдәбиятта[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Углеродның якут каты формасы турында мәшһүр язучы Габделҗәббар бине Габдрахман әл-Орнашбашиның шундый сүзләре бар:

Якутлар табыладыр вакыт белән, вакытлар табылмыйдыр якут белән.

Табылу урыннары[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Якут ташлары (алмазлар) табылу урыннары, мәсәлән, Россиядә, Саха (Якутия) Республикасында, шулай Көньяк Африка Җөмһүриятендә бар.