Орион йолдызлыгы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Җәббар битенә күчегез.
Орион
Орион

сурәтне зурайтырга өчен чиртегез
Латинча исем Orion
(иял. к.: Orionis)
Кыскартма Ori
Нигез Орион
Туры калкулык 4сәг 37мин тан
6сәг 18мин кача
Авышлык −11° тан
+22° 50′ кача
Мәйдан 594 кв. градус
(26 урын)
Иң якты йолдызлар
(зурлык < 3m)
Метеор агымнары
Янәшә йолдызлыклар
Йолдызлык +79° тан −67° кача киңлекләрендә күренә.
Русия территориясендә иң яхшы күренүчәнлек вакыты — гыйнвар.

Орио́н йолдызлыгы (лат. Orion) — күк йөзенең экватор йолдызлыгы. Бу йолдызылыкта 0 нчы дәрәҗә зурлыктагы ике йолдыз, 2 нче дәрәҗә — 5 йолдыз, 3 нче дәрәҗә — 4 йолдыз бар, өстәвенә кайберләре үзгәрмә йолдызлар булып торалар.

Эчтәлек

Йолдызлар [үзгәртү]

Орион α — Бителҗәүза (гарәп. ابط الجوزاء‎ ибт әл-җәүза’ — «Бәйленең култык асты»[1][2], монда «Бәйле» астында Орион күздә тотыла; рус. Бетельгейзе), ярымдөрес үзгәрмә йолдыз, аның ялтыравы +0,2 дән +1,2 гә кадәр үзгәрә һәм уртача +0,7 тигез. Бу астрономларга мәгълүм булган иң зур йолдызлардан берсе йолдыз Җирдән 643 ± 146 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Бителҗәүза Кояштан якынча 140 000 тапкыр яктырак һәм аның диаметры Кояшныкыннан якынча 1180 тапкыр зуррак.

Орион β — Риҗел (гарәп. رجل الجبار‎ риҗл әл-җәббар — «Орионның аягы»[3]; рус. Ригель), +0,18 йолдызча зурлыктагы аклы-күкле үтә зур йолдыз. Бу йолдыз якынча 773 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Риҗел Кояштан 85 000 тапкыр яктырак һәм аның диаметры Кояшныкыннан 78 тапкыр зуррак.

Орион γ — Беллатрикс (лат. Bellātrix — «сугышчы хатын»), +1,64 йолдызча зурлыктагы аклы-күкле үтә зур йолдыз. Беллатрикс Кояштан 4000 тапкыр яктырак һәм аның диаметры Кояшныкыннан 5,7 тапкыр зуррак. Ә өслегенең температурасы 21500 К тигез.

Орион δ — Минтака (гарәп. منطقة‎ минтақа — «билбау»[4]), катлаулы йолдыз, аның ялтыравы +2,26 дән +2,14 гә кадәр үзгәрә.

Орион ε — Әлнизам (гарәп. النظام‎ ән-низам — «энҗе җебе»; рус. Альнилам), +1,69 йолдызча зурлыктагы күк үтә зур йолдыз. Минтака һәм Әлнитак йолдызлары белән «Орион Билбавыны» тәшкил итә.

Орион ζ — Әлнитак (гарәп. النطاق‎ ән-нитақ — «кушак»; рус. Альнитак), +1,72 йолдызча зурлыктагы өчле йолдыз. Бу йолдыз якынча 817 яктылык елы ераклыкта урнашкан.

Орион κ — Сәеф (гарәп. سيف‎ сәеф — «кылыч»[5], Орионның кылычы күздә тотыла; рус. Саиф), +2,06 йолдызча зурлыктагы йолдыз. Бу йолдыз якынча 720 яктылык елы ераклыкта урнашкан. Сәеф Кояштан 57 500 тапкыр яктырак һәм аның диаметры Кояшныкыннан 11 тапкыр зуррак. Ә өслегенең температурасы 26 000 К тигез.

Тарих һәм исемнәр [үзгәртү]

Әл-Бируни үзенең 1030 елда тәмамланган «Мәсгуд канунында» птолемейныкы бор. грек. Ὠρίων исемене гарәп теленә «җәббар» һәм «җәүза» сүзләре белән тәрҗемә иткән[6]. Татар халкы, бөтен гарәп-мөселман мәдәнияте бер өлеше буларак, әүвәл йолдызлыкның Җәббар (иске тат. جبار‎) гарәп исеме да кулланды[7], әмма хәзерге вакытта бу исем кулланмый.

Сурәтләр [үзгәртү]

  • Орион Билбавы

  • Орион Билбавы йолдызларының фотосурәте

Искәрмәләр [үзгәртү]

  1. ↑ Ибыт — култык асты. — Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге: татар әдәбиятында кулланылган гарәп һәм фарсы сүзләре / К.З. Хәмзин, М.И. Мәхмүтов, Г.Ш. Сәйфуллин. — Казан: Тат. кит. нәшр., 1965. — 792 б. — Б. 145.
  2. ↑ Джауза — «Сопряженный»; ибт ал-джауза — «подмышка Сопряженного». — Звездный каталог ал-Бируни с приложением каталогов Хайама и ат-Туси // Историко-астрономические исследования. Вып. VIII. — М.: Физматгиз, 1962. — С. 184.
  3. ↑ Риҗел — аяк; Җәббар — Орион. — Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге.
  4. ↑ Минтака — билбау, кушак, кәмәр, эзәр, пута. — Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге. — Б. 261.
  5. ↑ Сәеф — кылыч. — Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге. — Б. 516.
  6. ↑ Звездный каталог ал-Бируни. — С. 184.
  7. ↑ Җәббар — бик көчле, бик куәтле, зур көч (куәт) иясе; Орион. — Гарәпчә-татарча-русча алынмалар сүзлеге. — Б. 770.
к·б·ү
Орион йолдызлары
Байер α (Бителҗәүза) • β (Риҗел) • γ (Беллатрикс) • δ (Минтака) • ε (Әлнизам) • ζ (Әлнитак) • η (Сәефелҗәббар) • θ¹ (Орион Трапециясе: θ¹ A • θ¹ B • θ¹ C • θ¹ D) • θ² • ι (Нәййирелсәеф) • κ (Сәеф) • λ (Мәйсан) • μ • ν • ξ • ο¹ • ο² • π¹ • π² • π³ • π4 • π5 • π6 • ρ • σ • τ • υ (Сабит) • φ¹ • φ² • χ¹ • χ² • ψ • ω • b • c • d • e • f¹ • f² • g • h • i • k • l • m • n¹ • n² • o • p • A
Флемстид 1 (π³) • 2 (π²) • 3 (π4) • 4 (ο¹) • 5 • 6 (g) • 7 (π¹) • 8 (π5) • 9 (ο²) • 10 (π6) • 11 • 12 • 13 • 14 (i) • 15 • 16 (h) • 17 (ρ) • 18 • 19 (β, Риҗел) • 20 (τ) • 21 • 22 (o) • 23 (m) • 24 (γ, Беллатрикс) • 25 • 26 • 27 (p) • 28 (η, Сәефелҗәббар) • 29 (e) • 30 (ψ) • 31 • 32 (A) • 33 (n¹) • 34 (δ, Минтака) • 35 • 36 (υ, Сабит) • 37 (φ¹) • 38 (n²) • 39 (λ, Мәйсан) • 40 (φ²) • 41 (θ¹, Орион Трапециясе: θ¹ A • θ¹ B • θ¹ C • θ¹ D) • 42 (c) • 43 (θ²) • 44 (ι, Нәййирелсәеф) • 45 • 46 (ε, Әлнизам) • 47 (ω) • 48 (σ) • 49 (d) • 50 (ζ, Әлнитак) • 51 (b) • 52 • 53 (κ, Сәеф) • 54 (χ¹) • 55 • 56 • 57 • 58 (α, Бителҗәүза) • 59 • 60 • 61 (μ) • 62 (χ²) • 63 • 64 • 65 • 66 • 67 (ν) • 68 • 69 (f¹) • 70 (ξ) • 71 • 72 (f²) • 73 • 74 (k) • 75 (l)
Якындагы GJ 3379 • Глизе 205 • Росс 47 • Глизе 223.2 • GJ 1087 • π³ • χ¹
Башка S • HD 36960
Исемлек
к·б·ү
Хәзерге 88 йолдызлык
Аждаһа • Аккош • Алтын Балык • Андромеда • Әсәт • Бермөгез • Бүре • Вероника Чәчләре • Гакрәп • Ганка • Геркулес • Дельфин • Дәлү • Елан • Еланлы Кеше • Жираф • Җәди • Җәүза • Җилкәннәр • Зур Җидегән • Зур Эт • Йөкче • Кавәс • Калкан • Каракош • Касә • Кассиопея • Кәлтә • Кентавр • Кефей • Кече Ат • Кече Әсәт • Кече Җидегән • Кече Эт • Киль • Кискеч • Кит • Козгын • Компас • Кораб Койрыгы • Корбан Чалу Урыны • Көньяк Балык • Көньяк Өчпочмак • Көньяк Су Аждаһасы • Көньяк Таҗ • Көньяк Хач • Куян • Күгәрчен • Лира • Мизан • Микроскоп • Мич • Насос • Оҗмах Кошы • Октант • Орион • Очучан Балык • Өчпочмак • Пегас • Персей • Почмаклык • Рәссам • Саратан • Сәвер • Сәгать • Секстант • Селәүсен • Сөмбелә • Су Аждаһасы • Сынчы • Табын Тау • Тавис • Тазылар • Телескоп • Торна • Төлке • Төньяк Таҗ • Тукан • Ук • Үгезкөтүче • Хамелеон • Хәмәл • Хут • Һинд • Циркуль • Чебен • Челтәр • Эридан
Чыганагы — "http://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Орион_йолдызлыгы&oldid=702096"