Зилфәт Басыйров

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Зилфәт Басыйров latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Зилфәт Басыйров
З.Р.Басыйров.jpg
Туган телдә исем Зилфәт Габдерәүф улы Басыйров
Туган 15 сентябрь 1927(1927-09-15)
ТАССР Минзәлә кантоны Иске Кормаш авылы
Үлгән 19 ноябрь 2000(2000-11-19) (73 яшь)
Уфа
Милләт татар
Ватандашлыгы ССРБFlag of the Soviet Union.svg ССРБ
РусияFlag of Russia.svg Русия
Һөнәре сынчы, рәссам
Сәяси фирка Советлар Берлеге коммунистик фиркасе
Җефет Сәкинә
Балалар кызы, улы
Ата-ана
  • Габдерәүф (әти)
Бүләк һәм мөкәфәтләре «Хөрмәт Билгесе» ордены

Зилфәт Басыйров, Зилфәт Рәүф (Габдерәүф) улы Басыйров, рус. Басыров Зильфат Рауфович (Габдерауфович) (1927, Минзәлә кантоны2000, Уфа) — рәссам (график), сынчы-монументалист, керамика остасы, Башкортстанның халык рәссамы (2000), Акмулла исемендәге премия лауреаты (1992). БАССР рәссамнар берлеге идарәсе рәисе (1981-1987)[1]. 1968 елдан ССРБ рәссамнар берлеге әгъзасы. 1960-1990 елларда БАССРның әйдәүче скульпторы. Иҗатында портрет жанры зур урын алып тора.

Тәрҗемәи хәле[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

З. Басыйров М. Вахитов бюстын ясый. Көнгер. 1956
З. Басыйров. «Автопортрет».

1927 елның 15 сентябрендә Татарстан АССР Минзәлә кантоны (хәзерге Актаныш районы) Иске Кормаш авылында күп балалы гаиләдә җиде баланың иң өлкәне булып туган. Күмәк хуҗалык рәисе булып эшләгән әтисе, кулга алынудан шикләнеп, гаиләсен алып, Пирем якларына күчеп китә. Березники химия комбинатында эшләгәндә әтиләре авариягә эләккәч, табиблар тәкъдиме белән гаилә Ява суы буендагы урман хуҗалыгында яши башлый. Әтисе сугышка киткәч, тормыш йөгенең авырлыгы өлкән бала Зилфәтнең җилкәсенә төшә. Унбиш яшеннән урманчылыкта эшли башлый. 1944 елда Березники шәһәренең 4нче ТЭЦында токарь булып эшли, завод рәссамы да була. Кичке мәктәптә укый, рәсем студиясенә (Леонид Старков сыйныфы) языла. Түбән Тагилдагы Урал сынлы сәнгать укуханәсенең скульптура бүлеген (Анатолий Ноговицын курсы) кызыл дипломга (1955), «скульптура» белгечлеге буенча Мәскәү җирле сәнәгать технология институтын (1962) тәмамлый.

Хезмәт юлы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Иҗаты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Монументалистика[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Башкортстанда 21, Үзбәкстанда 2, Татарстанда 2, Курган өлкәсендә 1 һәйкәл авторы. Күпчелеге — батырларга багышлап, заказ буенча салынган һәйкәлләр.

Тарихи шәхесләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сынлы сәнгать[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Каләм, күмер, пастель һәм төсле буяулар ярдәмендә иҗат иткән картиналары: «Айгөл», «Лида», «Яз», «Шәфкать туташы», «Раушания», «Тузганак», «Көзге көн», «Яңгыр алдыннан», «Яшен узды» һ.б.

Иске Кормашта[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Катнашкан күргәзмәләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Пирем өлкәсе рәссамнары күргәзмәсе (Пирем, 1956, 1959), БАССР сынлы сәнгать күргәзмәләре (Уфа, барысы да), Бөтенроссия халык сәнгать кәсепләре күргәзмәсе (Мәскәү, 1961), «Социалистик Урал» зона күргәзмәләре (Пирем, 1967; Чиләбе, 1969, Уфа, 1974), Мәскәүдә, Ленинградта БАССР декадасы вакытында рәссамнар күргәзмәләре (1969), Өч зона рәссамнарының күргәзмәсе (Мәскәү, 1971), РСФСР мөхтәриятле җөмһүриятләре рәсссамнарының күргәзмәсе (Мәскәү, 1971), «Туган ил буйлап» Бөтенроссия сәнгать күргәзмәсе (Мәскәү, 1972), «Совет Русиясе-5» Бөтенроссия сәнгать күргәзмәсе (Мәскәү, 1975), БАССР рәссамнары күргәзмәсе (АДР, Һалле, 1975), «Хезмәткә дан» Бөтенсоюз сәнгать күргәзмәсе (Мәскәү, 1976), Шәхси күргәзмәләре (Уфа, 1978, 1987, 1992, 1994, 1998).

Бүләкләре, мактаулы исемнәре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Хәтер[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2000 елның 19 ноябрендә Уфада вафат. Васыяте буенча Иске Кормашта җирләнә.

Гаиләсе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Хатыны Сәкинә, Мөслим районыннан, заводта эретеп ябыштыручы, соңрак сәүдә системасында эшли.

  • кызы, улы Вәсил, оныгы Тимур

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Зильфат Басыров. Лики людей-лики времени. Каталог (төзүче Светлана Евсеева-Игнатенко). Уфа, 1997.
  2. Фидаил Мәҗитов. Һәйкәлгә лаек һәйкәлче. «Мәйдан», 2007 ел, № 6.

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]