Уфа районы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Уфа районы
Уфа районы
Уфимский район
Герб
Coat of Arms of Ufimskiy rayon (Bashkortostan).png
Байрак
Flag of Ufimskiy rayon (Bashkortostan).gif
Төбәк

Башкортстан

Административ үзәк

Уфа

Нигезләү датасы

1930 ел

Башлык

Давыдов Михаил

Халык саны (2010)

61 503

Мәйдан

1 512.74 км²

Уфа районы харитада

Сәгать поясы

+6

http://www.ufimadm.ru/

Уфа районы (рус. Уфимский район) — Башкортстанның муниципаль районы. Благовещен, Иглин, Кырмыскалы, Чишмә, Кушнаренко районнары белән чиктәш. Район биләмәләрендә 19 авыл советы урнашкан, торак пунктлар саны — 89. Уфа шәһәре үзе районга керми, шуңа карамастан район җитәкчеләре Уфаның үзәгендә, Цюрупа ур, 6нчы йортта утыра.

Биредә рәсми рәвештә 67 мең кеше теркәлгән. Районның үзенчәлеге шунда, яз-җәй айларында бакча сезоны башлангач, монда яшәүчеләр саны тагын кимендә 100 мең кешегә арта[1]. Күпчелек халкы – урыслар, татарлар.

Географик сыйфатлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Авыл хуҗалыгы җирләре – 67%, урманнар мәйданның 19%ын биләп тора.

Уфа районың электрификацияләнгән Себер тимер юл магистрале кисеп чыга. Аның өстендә эре торак урыннары урнашкан: Йоматау станциясе, Йоматау авылы, Авдон, Кириллово, Жуково.

Район аша Самар-Уфа-Чиләбе, Уфа-Ырынбур, Уфа-Яңавыл, Уфа-Казан автомобиль юллары уза. Биредә Башкортстан нефть промыселларының үткәргеч торбалары төенләнә.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1930 елның 20 августында Үзәк башкарма комитетының карары белән барлыкка килгән.

1931 елда районга 49 авыл советы белән 106 825 кешекергән. Сызымлаудан соң Черниковка бистәсе бүленеп чыга, авылларның бер өлеше Нуриман, Топорнино, Чишмә районнарына тапшырыла. 1935 елда район җирендә яңа Иглин районы оештырыла, аңа 23 авыл советы “китә”. 75 ел эчендә Уфа советына илледән артык авыл тапшырылган, “перспективасыз”га чыгарылган 60тан артык авыл яшәүдән туктаган.[2]

Халык[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Хәзер районда 58 мең халык, 88 авыл бар. Иң зур торак урыннары: Авдон (2009 елда 5 мең кеше яши), Михайловка, Алексеевка (0,92 мең), Дмитриевка.

1989 елда татарлар күпчелекне иткәннәр: Кармасан, Мөдәрис, Черновский, Лесной, Начапкино, Чернолесовский, Сперанский, Вольно-Сухарево, Федоровка, Йоматау.

1989 елда Юлыш белән Нөрледә халык башкорт итеп яздырылса, 2002 елда кире татарлыкка кайтканнар. Бердәнбер башкорт дип аталырдай авыл – Яңа Карашиде.

Милли состав

Ел урыслар татарлар башкортлар
1939[3] 52 469 / 81,3% 5 035 / 7.8% 1 055 / 1.6%
1970 9 704 / 19.7% 1 452 / 3.3%
1989 14 981 / 28.4% 4 381 / 8.3%
2002 26 293 / 46,66% 17 926 / 31,81% 7 711 / 13,68%
2010[4] 30 085/ 45,2% 22 568/33,9% 9 318 / 14,0%

2002 елны болардан тыш исәпкә алынганнар: чуашлар 1 357, украиннар — 916, мукшылар 594, марилар 351. 2010 елда украиннар — 830, чуашлар — 1 341, мукшылар — 520.

Демография[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Халык саны
2002[5] 2008[6] 2009[7] 2010[8] 2012[9] 2013[10] 2014[11] 2015[12] 2016[13]
56 351 59 962 60 622 67 067 69 096 71 565 75 816 79 785 85 147

Танылган кешеләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Мәгариф өлкәсе[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Урта белем[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2008-09 уку елында Уфа районында 37 мәктәп эшләгән: 24 тулы урта, 3 төп, 10 башлангыч мәктәп эшләгәннәр. Укучылар саны – 6 207. Милләтләре буенча беренче урында урыслар – 2864 (46,1%), икенче урында татарлар – 2059 (33,2%), өченче урында башкортлар – 755 (12,2%), чуаш балалары 161 исәпләнә (2,6%). Район мәктәпләрендә дүрт тел өйрәнелә. 9 мәктәптә 2059 татар баласының 553 татар телен өйрәнә, б – татар балаларының 26,8 %. Районда татар теле Комлыкүл, Нөрле, Кармасан, Ольховка һәм Авдон мәктәпләрендә укытыла. 2008-09 уку елыннан Подымалово, Красный Яр, Миловка һәм Булгаково лицеендә татар теле дәрес керә.
Катнаш (татар-чуаш) Камышлы авылы мәктәбендә 45 бала чуаш телен өйрәнә. Бу – райондагы 27,9% чуаш баласы туган телен өйрәнә дигәнне аңлата.

2008/2009 уку елында укучылар саны. Барлык балалар саны – 6207[14]

Туган телләр Укучылар —милләт вәкилләре Туган телләрен өйрәнәләр Өйрәнү, %ларда
1 урыс теле 2864 1746 60,9%
2 башкорт теле 755 751 99,4%
3 татар теле 2059 553 26,8 %
4 чуаш теле 161 45 27,9 %
5 барлыгы 5839 3095 53 %

Һөнәри белем[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Ул да Уфа исемен йөртә, югыйсә
  2. http://bashkortostan450.ru/interactive-map/regions/r27/r27_47.html?intro=1&template=46
  3. http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39_ra.php?reg=2125
  4. Башкортстан Республикасыныњ муниципаль берємлеклєре буенча аерым миллєтлєр
  5. Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более. 3 февраль 2012 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  6. 1.5. Численность населения республики Башкортостан по муниципальным образованиям на 1 января 2009 года
  7. Численность постоянного населения Российской Федерации по городам, посёлкам городского типа и районам на 1 января 2009 года. 2 гыйнвар 2014 көнне тикшерелгән. 2 гыйнвар 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  8. Всероссийская перепись населения 2010 года. Численность населения по населённым пунктам Республики Башкортостан. 20 август 2014 көнне тикшерелгән. 20 август 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  9. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям. Таблица 35. Оценка численности постоянного населения на 1 января 2012 года. 31 май 2014 көнне тикшерелгән. 31 май 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  10. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2013 года. — М.: Федеральная служба государственной статистики Росстат, 2013. — 528 с. (Табл. 33. Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, городских населённых пунктов, сельских населённых пунктов). 16 ноябрь 2013 көнне тикшерелгән. 16 ноябрь 2013 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  11. Таблица 33. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2014 года. 2 август 2014 көнне тикшерелгән. 2 август 2014 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  12. Численность населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2015 года. 6 август 2015 көнне тикшерелгән. 6 август 2015 көнне төп чыганагыннан архивланган.
  13. Калып:Население/2016AA
  14. Район мәгарифен үстерү программасы

Шулай ук карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]