Люксембург

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Люксембург latin yazuında])
(Lüksemburg битеннән юнәлтелде)
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Лүксимбур
Flag of Luxembourg.svg
Байрак
Great coat of arms of Luxembourg.svg
Илтамга
Башкала Лүксимбур
Халык саны 543 360 (2013) Edit this on Wikidata
Нигезләнгән 1815 Edit this on Wikidata
Сәгать кушагы UTC+01:00
Рәсми тел лүксимбур теле, франсуз теле, алман теле
Җәгърафия
Мәйдан 2,586.4 дүрткел киламитер
Координатлар 49.77°N 6.13°E Edit this on Wikidata
Сәясәт
Дәүләт башлыгы Һенри (Лүксембург һерсогы)
Башлык исеме Лүксимбурның баш министры
Хөкүмәт башлыгы Ксавье Беттель
Икътисад
ТЭП 62 404 миллион АКШ дуллыры (2017) Edit this on Wikidata
Кеше башына ТЭП 101 450 ±0.01 АКШ дуллыры (2015) Edit this on Wikidata
Акча берәмлеге евра́
Инфеләсә 2.3% (2016)
Эшсезлек дәрәҗәсе 6% (2014)[1]
Туу күрсәткече 1.55 (2014)[2]
КПҮИ 0.892 (2014)[3]
Яшәү озынлыгы 82.29268 ел (2015, 2016)[4]
Пинсә яше 65 яшь
Башка мәгълүмат
Ярдәм телефоннары
  • 112
  • 113 (пүлисә)[5]
  • Электр аергычы төре Europlug,[6] Schuko[6]
    Автомобил хәрәкәте ягы уң[7]
    Челтәр көчәнеше 230 вольт[6]
    Телефон коды +352
    ISO 3166-1 коды LU
    ХОК коды LUX
    Интернет домены .lu

    Бу сүзнең башка аңламларын карар өчен монда күч: Люксембург (мәгънәләр)

    ЛюксембургКөнбатыш Аурупада урнашкан дәүләт. 1957 елдан бирле Аурупа берлеге әгъзасы. Бельгия, Алмания һәм Франция белән чиктәш. Дәүләт исеме «lucilinburch» сүзеннән килә – ул "кече шәһәр" сүзен аңлата.

    Аурупа берлегенә керә.

    Географик мәгълүмат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Башкаласы - Люксембург (75 мең кеше).

    Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Сәясәт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Люксембург - бер палаталы парламент белән конституцион монархия; илнең җитәкчесе бөек герцог Жан, ул тәхеткә 1964 елда менгән. Министрлар кабинеты 12 министрдан тора. Канун бирүче орган - депутатлар Палатасы.

    Административ бүленү[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Административ яктан Люксембург 3 округка бүленгән.

    Табигате[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Рельеф[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Люксембургның төньяк таулы өлеше (максималь биеклек 560 м) Арденналар итәгендә урнашкан. Көньяк өлеше салмак түбәнәюче тигезлек.

    Геологик төзелеш һәм файдалы казылмалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Люксембург территориясенда бай тимер рудалар ятмалары бар.

    Климат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Люксембургта климат уртача, диңгезнекеннән кыйтганыкына күчә торган: йомшак дымлы кыш һәм эссе булмаган җәй; Арденналарда кышын еш кар төшә. Иң кояшлы айлар: май, июнь, июль һәм август; әмма ләкин сентябрьнең беренче яртысында шулай ук кояшлы була. Иртә язда кыргый үсемлекләрнең бай чәчәк атуын күзәтергә була.

    Эчке сулар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Елгалар Мозель бассейнына карый.

    Туфраклар һәм үсемлекләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Илнең көньягында тигезлек бик уңыш бирүчән. Территориянең өчтән бер өлешен урманнар били. Тыюлыклы зоналар бар.

    Икътисад[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Сәнәгатьнең төп тармагы - кара металлургия; химик, күн, цемент, фаянс, агач эшкәртү, тегү, азык-төлек промышленносте. Җим-бөртек үсемлекчелек, йөземчелек, яшелчәчелек. Люксембург - эре халыкара финанс үзәге. Чит ил туризмы. 1921 елдан Люксембург Бельгия белән икътисади (шул исәптән таможня) берлегендә. Акча берәмлеге - Евро.

    Халкы һәм теле[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Люксембургның халкы якынча 425 мең кеше, халыкның уртача тыгызлыгы 1 кв. км га 164 кеше. Этник төркемнәр: немецлар һәм французлар. Илдә рәсми телләр булып француз теле, немец теле һәм люксембург теле (немец теленең Рейн буе диалектларының берсе) тора; люксембург теле рәсми итеп 1985 елда гына кабул ителгән. Люксембург телендә урамнарда һәм өйдә сөйләшәләр, француз һәм немец телләре эш язуы һәм рәсми очракларда кулланыла. Инглиз теле күбрәк башкалада таралган һәм авылларда кулланылмый диярлек.

    Дин[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Җирле халыкның 95%-ы католиклар булып тора.

    Кыскача тарихи тасвирлама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Люксембург Герцоглыгы 963 елда барлыкка килгән. 1792 елга кадәр ул башта Испания Нидерландларының, ә аннары соң Австрия Нидерландларының өлеше булып торган, 1795-1813 елларда Франциягә кушылган. 1815 елда Вена конгрессы карары буенча Бөек Люксембург Герцоглыгы эшләнгән булган, аның коронасы Голландия һәм Бельгия короле Вильгельм I гә бирелгән булган. 1891 елга кадәр Люксембург Нидерланд белән шәхси униядә торган. 1830-1839 елларда Бельгия оешуыннан соң аңа Бөек герцоглыкның көнбатыш (валлон) өлеше кергән. 1914-1918 елларда Беренче Бөтендөнья Сугышы барышында ил немец армиясе тарафыннан оккупацияләнгән булган. 1939-1945 елларда оккупация Икенче Бөтендөнья Сугышы барышында янә булган. 1944-1948 елларда Нидерланд, Бельгия һәм Люксембург Бенилюкс таможня берлегенә берләшкәннәр, ә 1958 елда икътисади берлек оештырганнар.

    Мәдәният[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Сәнать һәм архитектура Люксембург Ходай анасының соборы (элек (1613-1618) иезуит чиркәве булган, соңрак 1935-1938 елларда шактый киңәйтелгән. Аның эчендә ренессанс портал һәм барокко органы игътибарга лаек. Соборның криптында Иоанн Батырның табуты сакланган, ул Креси янында 1346 елда бәрелештә һәлак булган); 1830-1838 елда төзелгән Яңа ратушаның классицистик бинасы; Бөек Герцог сарае; Милли музей (Эхтернахта казылмалардан Рим чоры казылмалары - Септимий Северның мәрмәр бюсты, бронза сыннар, табут өсләре һәм урта гасыр скульптурасы фрагментлары, геологик тупланма, декоратив-гамәли сәнгать бүлеге, берничә XVIII-XIX гасыр интерьеры, немец, нидерланд рәсемнәренең тупланмасы (Л. Кранах, Һарлемнан Корнелис, Й. ван Клеве, К. Майссейс, Ф. Һалс, Ф. Болл, А. Остаде һ.б); XI гасырда төзелгән, әмма XVI гасырда шактый үзгәртеп корылган изге Михаил чиркәве.

    Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    Энциклопедический справочник "Все страны мира", Издательство "Вече", 2003, авторы-составители: И.О. Родин, Т.М. Пименова

    Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

    1. http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS.
    2. http://data.uis.unesco.org/index.aspx?queryid=239; Институт статистики ЮНЕСКО.
    3. http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/LUX.
    4. http://data.uis.unesco.org/Index.aspx?DataSetCode=DEMO_DS; Институт статистики ЮНЕСКО.
    5. "International Numbering Resources Database"; подзаголовок: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value; тикшерү датасы: 8 июль 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер элемтәсе береге.
    6. 6,0 6,1 6,2 "World Plugs"; тикшерү датасы: 10 июнь 2016; мөхәррир: Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе.
    7. http://chartsbin.com/view/edr.