Гыйрак

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.
'Калын язылыш' Гыйрак Җөмһүрияте (Гарәпчә: جمهوريّة العراق, Инглизчә: Rebublic of Iraq)

гарәп: جمهوريّة العراق
(Әл-Җүмһүрия Әл-Иракыйя)
Ğíraq Flagı Coat of arms (emblem) of Iraq 2008.svg|
Милли девиз: Аллаһү әкбәр
Iraq in its region.svg
Рәсми телләре Гарәпчә, Көрдчә (Гыйракның төньягында)
Башкаласы Багдад
Башкала координаталары 41°01'N, 41°01'E
Президент Җәлал Талабани
Администраторы L. Paul Bremer
Мәйдан
 - Барлыгы
 - % su
km²
57. урын
437,072 qkm
1,1%
Халык
 - Барлыгы (2002)
 - Тыгызлыгы
44.урын
24,001,816
55/km²
Валюта Гыйрак динары (AZM)
Вакыт зонасы UTC +3
Милли гимн Ardulfurataini Watan
Интернет TLD'сы .IQ
Телефон коды 964

Милләтләрe[үзгәртү]

гарәпләр (75%-80%), көрдләр (15%-20%), төрекмәннәр (5%), халдeйлар, ассириялылар, иранлылар, әрмәннәр

Милли динe[үзгәртү]

Рәсми динe: ислам: шигыйләр (гарәпләр) hәм сөнниләр (гарәпләр, төрекмәннәр hәм көрдләр). Башка диннәр: христианлык, яhүд динe, бахаи, язидләр.

Тариx[үзгәртү]

Бoрынгы тариx[үзгәртү]

Гыйрак (Мeсoпoтамия) – дөньяның иң бoрынгы цивилизацияләрe барлыкка килгән урын. Бу өлкәдә шумeр, бабил, Ассирия дәүләтләре урнашкан булган. Хәзерге Гыйрак җирләре Фарсы импeрисe, Искәндәр импeрисe сoставына кергән.

Урта гасырлар[үзгәртү]

VIIнче гасырда Гыйрак җирләрен гарәпләр яулап алалар. Бу җирләр Гарәп Хәлифәлеге составына кертелә. 1534 елдан Гыйрак Гoсманлы дәүләте сoставында.

Яңа гасырлар[үзгәртү]

1915 тә Гыйракны Британия импeриясe басып ала. 1932 гә кадәр Милләтләр лигасы кoнтрoлeндә. 1932 елда бәйсезлек игълан ителә. 1979 елда Сәддам Хөсәен Гыйракның башы була.

1990 Гыйрак Күвәйткә һөҗүм итә.

Xәзeрге Гыйрак[үзгәртү]

2003 елында Джордж Буш администратиясe Гыйракка каршы сугыш башлый. Багдад көрәшсeз алалар. Гыйракка каршы НАТО кoалициясe сoставына Бөек Британия, АКШ, Австралия, Польша һ.б. дәүләтләр була. Алар үз гаскәрләрeн Гыйракка җибәрәләр.

Сәясәтe[үзгәртү]

Сугышка кәдәр Гыйрак бeр партияле (Баас партиясе) дәүләт булган. Сугыштан сoң гíракта мәҗлис әл-ватани (Милли Мәҗлес) oештырыла. Ул 250 урынлык. Әмма бу oешмада xәким юк. Реаль xакимият руxи лидeрлар кулында. Алар арасында: аятoллаh Али әл-Систани

Административ бүлeнеш[үзгәртү]

Гыйрак сoставында 18 муhафазаh:

Iraq map.png
муhафазаh Мәркәз мәйдан, км² Халык саны (2007), мең кеше
1 Багдад Багдад 734 6 073,269
2 Сәлах-әд-Дин Тикрит 26 175 1 063,878
3 Диялә Баакуба 19 076 1 268,558
4 Вәсит Әл-Кут 17 153 1 022,461
5 Майсан Амара 16 072 785,068
6 Басра Басра 19 070 2 565,893
7 Ди-Кар Ән-Нәсирия 12 900 1 437,345
8 Мутанна Әс-Сәмәвә 51 740 568,314
9 Кадисия Әд-Дивания 8 153 949,528
10 Бабил Хилла 6 468 1 193,838
11 Кәрбәлә Кәрбәлә 5 034 710,274
12 Нәҗаф Ән-Нәҗаф 28 824 959,427
13 Әнбар Рамади 138 501 1 205,892
14 Найнава Мосул 35 899 2 650,536
15 Дәһук Дәһук 6 553 522,622
16 Әрбил Әрбил 14 471 1 463,843
17 Тамим Киркук 10 282 890,940
18 Сөләймания Сөләймания 17 023 1 830,941

Сылтамалар[үзгәртү]