Эчтәлеккә күчү

Википедия:Proyekt:Baş bit/Tanılğan şäxes

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Proyekt:Baş bit/Tanılğan şäxes latin yazuında])

Bu baş bittäge "tanılğan şäxeslär" turındağı bülegendä urnaştırır öçen avtomatik yañartu qalıpların buldıru proyektı.
Qalıplarda kürsätü öçen namzätlär turında mäğlümat könneñ waqiğalar, tuular yäki wafatlar büleklärennän saylap alına.

Bu kön belän bäyle tanılğan şäxes
Mälälä Yüsäfzäi (Mingora, Пакистан байрагы Paqstan) - xatın-qızlarğa belem alu röxsäte öçen köräşüçe xoquq yaqlawçısı.
2013 yılda üz eşçänlege öçen Anna Politkovskaya isemendäge häm Andrey Saxarov isemendäge premiälärgä layıq bula.

Bu qalıplarğa mäğlümat kertü kriteriyları

[вики-текстны үзгәртү]

Monda urnaştırılğan mäğlümat Википедия:Проект:Ел көннәре proyektı çiklärendä buldırılğan bitlärdän igezäklärennän saylana.

Ay Baş bit'tä avtomatik yañartıluçı Tanılğan şäxes proyektı qalıpları isemlege
Ğinwar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Fevral 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29
Mart 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Aprel 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
May 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
İyün 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
İyül 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Avgust 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Sentäber 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Oktäber 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
Noyäber 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Dekäber 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31

Adelina Sotnikova (1.7.1996, Mäskäw, Россия байрагы Rusiä Federatsiäse) — timerayaqta figuralı şuuçı, xatın-qızlar arasında yalğız şuuda Olimpiä uyınnarı çempionı (2014).


Üzgärtü

Ğaysä Yenikeyev (2.7.1864, Ufa gubernası Bäläbäy öyäze Qarğalıbaş awılı, / Rusiä İmperiäsemart 1931, / SSRB)säyäsätçe, mäğrifätçe, etnograf.
Näselle tatar dvorännarı ğailäsendä tua. Irınburda uqıtuçılar seminariäsen tämamlap, urıs-tatar qazna uçilişçesı, «Xösäyeniä» mädräsäsendä eşli. Tatar-başqort xalqınıñ muzıkal folklorın cıyu ekspeditsiälärgä yöri. 1907-1917 yıllarda Rusiä imperiäse Däwlät Dumasınıñ (en) 3nçe häm 4nçe çaqırılışlarında Bäläbäy öyäzennän deputat bulıp eşli.
1929 yılda Ğ. Yenikeyev tuplağan 114 xalıq cırı yazmasın BaşNarKomPros ( Başqort ASSRnıñ Mäğärif ministrlığı) satıp ala. Kollektsiä Ufanıñ mädäniät institutı arxivında saqlana.


Üzgärtü

Frants Kafka (3.07.1883, Praga, / Avstro-Vengriä imperiäse – 3.06.1924, Klosternoyburg, Австрия байрагы Avstriä)XX ğasırnıñ töp alman telle yazuçılarınıñ berse, anıñ küpçelek äsärläre wafatınnan soñ ğına näşer itelä.
Anıñ absurd häm tışqı dönya häm yuğarı avtorittetan qurquğa bay äsärläre uquçıda şomlı xislär tudıruğa sälätle.


Üzgärtü

Lyuis Keroll (chyn iseme Çarlz Lütwidj Dodjson, 27.01.1832, Darsberi - 14.01.1898, Gildford, Англия байрагы Angliä, Бөек Британия байрагы Böyekbritaniä) - ingliz yazuçısı, matematik, logik, fälsäfäçe häm fotoğraf.
İñ mäşhür eşläre – «Alisa moğcizalar dönyasında» häm «Alisa közgelär dönyasında».


Üzgärtü

Ruşaniä Arslanova (5.7.1935, Çüpräle rayonınıñ Keçe Çınlı awılı, TASSR, / SSRB)tatar şağiräse.
Ätise yağınnan näseldägelär — awılda tegermän totuçı qara baylar, xezmät itep üz tormışların yuğarı däräcägä ireştergän bulsalar, änise yağındağı babası aq baylar dan isäplänep, mäçet totıp, awılda mäğrifät taratuçılardan bulğannar.

Üzgärtü
Frida Kalo (6.7.1907 - 13.7.1954, Mexiko, Мексика байрагы Meksika) — üz avtoportretları belän tanılğan Miksikän rässamı.

Kalo icatına Kolumbka qädärge Miksikä mädäniäte häm sänğäte zur tä'sire yasağan.
Tormışı buyı Kommunist firqäsen yaqlağan, cenazası yolasında il prezidentı qatnaşqan.

Üzgärtü

Gustav Maler (7.71860, Kalişte, Bohemiä, / Avstriä imperiäse - 18.5.1911, Vena, / Avstro-Vengriä imperiäse) - kürenekle avstriäle kompozitor, dirijör.

XIX-XX ğasırnıñ tanılğan simfoniälär yasawçı kompozitorı.

Romantizmnan modernizmğa taba küperne yasağan kompozitor. Tormışında berençe çiratta dirijör bularaq tanılğan.

Maler icadi mirası simfoniälärdän häm cırlardan tora. Malergä ülgännän soñ ğına dan kilä.

Üzgärtü
Rifat Sälax (8.7.1987, TASSRnıñ Bua rayonındağı Yaña Çäçqap awılı, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB) - tatar şağire, jurnalistı.
2008 yıldan Tatarstan yazuçılar berlege äğzası, 2013'dan - anıñ matbuğat üzäge citäkçese.
Üzgärtü
Viktor Yanukoviç (9.7.1950, Ukrain SSRnıñ Donetsk ölkäsendäğe Yenankievo şähäre, / SSRB) - Ukrainanıñ säyäsät häm däwlät eşleklese, dürtençe prezidentı (2010 yılnıñ 25 fevralennän).

2014 yılnıñ 22 fevralendä Xäkimiätne basıp alğan Yevromäydan köçläre Yanukoviçqa impiçment belderde.
Näsele lipka tatarlarına barıp totaşa.

Üzgärtü
Nikola Tesla (serbça Никола Тесла, 1856-1943) - elektrotexnika häm radiotexnika tarmaqlarında uylap tabuçı, fizik.

Avstro-Vengriädä tuğan häm üskän, soñraq Frantsiädä häm AQŞta eşlägän.

Efir teoriäseneñ tarafdarı.

Tesla istälegenä magnit ağımı tığızlığınıñ berämlege Tesla dip atalğan.

Üzgärtü
Almaz Monasıypov (11.07.1925, TASSRnıñ başqalası Qazan şähäre, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB - 23.07.2008, Mäskäw, Россия байрагы Rusiä Federatsiäse)tatar kompozitorı, Tatarstannıñ häm Rusiäneñ atqazanğan sänğät eşleklese, Ğ.Tuqay isemendäge Däwlät büläge laureatı.
Böyek Watan suğışınnan qaytqaç, Qazan däwlät konservatoriäsenä kerä, anda Albert Lemannıñ kompozitsiä klassı buyınça uqıy.
1972 yıldan kompozitor Mäskäwdä yäşi.
Üzgärtü
Mälälä Yüsäfzäi (Mingora, Пакистан байрагы Paqstan) - xatın-qızlarğa belem alu röxsäte öçen köräşüçe xoquq yaqlawçısı.
2013 yılda üz eşçänlege öçen Anna Politkovskaya isemendäge häm Andrey Saxarov isemendäge premiälärgä layıq bula.
Üzgärtü
Mirsäyet Soltanğäliev (13.07.1892, Qırmısqalı awılı, Ufa gubernası, / Rusiä İmperiäse - 28.01.1940, Lefortovo törmäse, Mäskäw, / SSRB) – ataqlı sovet säyäsät häm däwlät eşleklese. Möselman xalıqları arasınnan Stalin çoorındağı iñ yuğarı däräcädä torğan bolşevik-citäkçe.
SSSRnı törle «ranjirdağı» respublikalardan tözügä qarşı, barlıq respublikalar da ber ük xoquqlardan faydalanırğa tieş dip çığa.
Üzgärtü
İngmar Bergman (14.7.1918 - 30.7.2007, Швеция байрагы Şvetsiä) - Şved kino häm teatr rejissörı, stsenarist, yazuçı.
Bergman icatınıñ töp teması - din, ğailä, şäxes krizisı. Anıñ tuğız balaları üz tormışın sänğätkä bağışlağan.
Üzgärtü

Märğubä Xösäyen qızı Sırtlanova (15.07.1912, Bäläbäy, Ufa gubernası, / Rusiä İmperiäse - 1.10.1971, Qazan, TASSR, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB) — Qızıl ğaskärneñ gvardiä ölkän leytenantı, oçuçı, Sovetlar Berlege qaharmanı.

Urta mäktäpne tämamlağaç, ul 1929 yıldan Taşkentta telegrafist bulıp eşli, annarı graydannar aviatsiäseneñ Urta Aziä idäräsendä hawa liniäläre texniğı wazifasın başqara. Mäğubä Tbilisida aeroklub häm Üzäk planer mäktäben tämamlıy.

1941 yılnıñ iyülennän M.Sırtlanova Sovet armiäsendä zveno komandirı bulıp sanitar aviatsiä otryadında oça. 1942 yılnıñ dekaberennän ul Böyek Watan suğışı frontlarında tönge bombardirovşçiklar aviatsiäse diviziäseneñ 46-nçı gvardiä polkında eskadrilya komandirı urınbasarı bula, 1945 yılnıñ mayına qädär 780 suğışçan oçış yasıy häm doşmannıñ küp kenä ğäskäri köçlären häm texnikasın yuq itä.

Üzgärtü

Rual Amundsen (16 iyül 1872, Borge awılı, Estfoll guberniäse, Норвегия байрагы Norvegiä 18 iyün 1928, Barents diñgeze)norvegiäle säyäxätçe häm tikşerenüçe, Könyaq qotıpqa ireşkän berençe keşe (14.12.1911).
Änise isän çaqta, aña birgän süze arqasında diñgezgä çıqmıy tora (21 yäşkä qadär).


Üzgärtü

Nelson Mandela (18.07.1918, Mvezo awılı (en), Keyp provitsiäse (en), / Könyaq Afrika Berlege (en) - 5.12.2013, Yohannesburg, КАҖ байрагы Könyaq Afrika Cömhüriäte) - Könyaq Afrika Cömhüriäteneñ berençe qara tänle prezidentı (1994-1999), aparteid waqıtında keşe xoquqları öçen aktiv köräşçe, 1993 yılğı Tınıçlıq öçen Nobel premiäse iäse.
27 yıl (5.8.1962-11.02.1990) törmädä utıra, şul zamanında bötendönyağa tanıla.


Üzgärtü

İlham Wäliev (19.07.1975, Başqort ASSRnıñ Çaqmağış rayonı İmänlekül awılı, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB)tatar millätle Россия байрагы Rusiä Federatsiäse opera cırçısı, tenor.
2009 yılğı Başqortstan respublikası Şäyexzadä Babiç isemendäge premiäse häm 2012 yılğı «Altın bitlek» festivaleneñ maxsus büläk iäse.
2010 yıldan Yekaterinburg opera häm balet teatrında (ru) eşli.


Üzgärtü

Yozef Şults (1909, / Reyn provintsiäsendäge Vuppertal şähäre Barmen rayonı, / Prussiä patşalığı, / Alman imperiäse - 19.07.1941, Belgrad tiräläre, / Yugoslaviä patşalığı)İkençe Bötendönya suğışında qatnaşqan / Öçençe reyxnıñ alman soldatı.
1941 yılnıñ 20 iyül könne yäş partizannarnı atu waqiğası turındağı rivayätlär arqasında serblar arasında qaharman dip sanala. Alman Wikipediäsendäge igezäk bite Yozef Şults turında mif (Josef-Schulz-Mythos) dip isemlängän.


Üzgärtü

Firdäwes Äxtämova (21.07.1939, TASSRnıñ Layış rayonındağı Yawşıyq awılı, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB - 22.02.2012, Tatarstan Respublikası başqalası Qazan, Россия байрагы Rusiä Federatsiäse) - tatar artistkası.
1961 yılda Mäskäwdäge Şçepkin isemendäge Yuğarı teatr uçilişçesınıñ (ru) tatar studiäsen tämamlıy häm Tatar akademiä teatrında eşli başlıy. 1996 yıldan Tatarstannıñ xalıq artistı.


Üzgärtü

Selena Gomes (21.07.1992, Texas ştatınıñ Dallas şähäre buyındağı Grand-Preyri qalası, АКШ байрагы AQŞ) - Amerika aktrisası, komik, cırçı häm cırlar avtorı.
«Weyverli Pleys tılsımçıları» (2007, en) teleserialında qatnaşuı belän tanıla häm «Emmi» bülägenä iä bula. 2009 yılda AQŞ'nıñ milli YüNİSEF irekle ilçese (en) bularaq saylana.


Üzgärtü

Sadri Maqsudi (23.07.1879, Qazan öyäzeneñ Taşsu awıli, Qazan gubernası, / Rusiä İmperiäse - 20.02.1957, İstanbul, Төркия байрагы Törkiä) - / Rusiä İmperiäse, soñraq Törkiä säyäsätçese.
Франция байрагы Frantsuz imperiäseneñ başqalası Parijdağı universitetında (en) xoquq belemen ala.
İdel-Ural Ştatı fikeren tudıruçılarnıñ berse.
1925 yılda Kemal Atatürk çaqıruı buyınça Törkiägä kilä, Ankara universitetınıñ xoquq mäktäben (en) buldıruda qatnaşqan ğalimnärneñ berse.


Üzgärtü

Aleksandr Düma (24.07.1802, Ville-Kotre (en), En (en)5.12.1870, Dyep (en) buyındağı Puy awılı, Sen-Maritime (en), Франция байрагы Frantsuz imperiäse) — iñ küp uqılğan frantsuz yazuçılarnıñ berse.
«Öç muşketer» (1844, en), «Graf Monte-Kristo» (1844 - 1846, en), «Patşabikä Margo» (1845, en) kebek danlıqlı äsärlär anıñ qäläme tarafınnan yazılğan.


Üzgärtü

Timur Mutsuraev (25.07.1976, / ÇİASSRnıñ (en) başqalası Groznıy (en), РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB) - çeçen bardı.
1991 yılda karate buyınça ÇİASSR çempionlığın yawlıy. 1994 yıldan başlap Berençe çeçen suğışında qatnaşa, qatı yaralana.
2008 yılda Groznıyğa qaytıp, Çeçen respublikası prezidentı Ramzan Qadıyrov belän oçraşuı turında xäbärlär päydä buldı.


Üzgärtü
Файл:Kubrick - Barry Lyndon candid.JPG

Stenli Kubrik (26.07.1928, Nyu YorknıñBronks (en) öleşe, Nyu York ştatı, АКШ байрагы AQŞ - 7.03.1999, London buyındağı St Albans (en) qalası, Hertfordşire (en), Англия байрагы Angliä, Бөек Британия байрагы Böyekbritaniä) - keşelek tarixınıñ iñ täsirle kinematografistlar häm prodüserlardan berse. Üzeneñ küpçelek filmnarnı Böyekbritaniädä töşerde.
Tuğan şähärendä fotograf bularaq eşli başlıy, kinematograf häm prodüserlıq turında bar belemne mäktäpne betergäç üzennän-üze öyränä.


Üzgärtü
Tışqı räsemnär
S. Şaqulova, Pitırbur, 1908-1909 uqu yılı.
Şaqulovlar ğailäse. 1923 yıl

Sara Şaqulova (27.07.1887, Räzan gubernasınıñ Qasıym öyäze Qasıym şähäre, / Rusiä İmperiäse - 5.09.1964, Mäskäw, / SSRB)tatar xatın-qızlarınnan berençe matematik, mäğärif eşleklese.
1913 yılda Parij universitetınıñ tögäl fännär fakultetın tämamlıy, 1917 yılda Bötenrusiä möslimälär qorıltayında wäkil, 1925 yılda Mäskäwdä açılğan berençe nomerlı tatar urta mäktäbeneñ direk torı.

Üzgärtü

Ugo Çaves (28.07.1954, Sabaneta (en), Torrealba munitsipalitetı (es), Barinas ştatı (en) - 5.03.2013, Karakas, Başqala okrugı (es), Венесуэла байрагы Venesuela)Venesuela däwlät häm xärbi eşleklese, Venesuela prezidentı (1999-2013).
Xärbi akademiäsen tämamlap, hawa-desant ğäskärlärendä xezmät itä. Dusları belän yäşeren oyışmasın oyıştıra, xäkimiätkä qarşı uñışsız baş kütärüdän soñ ike yıl törmädä utırıp çıqqaç, 1998 yıl prezident saylawında ciñä.


Üzgärtü

Benito Mussolini (en) (29.07.1883, Predappio (en), Файл:Provincia di Forlì-Cesena-Stemma.png Forli provitsiäse (en) - 28.04.1945, Ciulino (en), Файл:Provincia di Como-Stemma.png Komo provintsiäse (en), / İtalıä patşalığı (en)) - İtaliä patşalığı premyer-ministrı, soñraq diktatorı.
İtaliä häm Şweytsariädä ğäskärendä xezmät itte, taşçı, jurnalist, uqıtuçı bularaq eşläde. Faşizmğa nigez saluçı.


Üzgärtü

Zilä Sönğatullina (30.07.1949, Başqort ASSRnıñ Qıyğı rayonı Yuğarı Qıyğı awılı, / SSRB) - opera cırçısı, lirik soprano (en), TASSR häm Россия байрагы Rusiä Federatsiäse xalıq artistı.
1973 yılda Qazan däwlät konservatoriäsen tämamlap, Tatar akademiä däwlät opera häm balet teatrı artistı bularaq eşlı başlıı. 1983 yıldan konservatoriädä solo cırın uqıta, 1993 yıldan kafedra mödire, professor.


Üzgärtü

Coan Rowliñ (31.07.1965, Yeyt (en), Glosterşir (en), Англия байрагы Angliä, Бөек Британия байрагы Böyekbritaniä) — mäşhür ingliz yazuçısı. Kübräk Joan K. Rowling psevdonimı belän mäğlüm. 64 telgä tärcemä itelgän Harri Potter turında romannar seriäse avtorı bulıp dönyaküläm tanılğan şäxes. 2001 yılda Xyugo premiäsenä layıq bulğan.
2004 yıldan ul Böyekbritaniäneñ iñ bay xatın-qızı dip sanala.


Üzgärtü

1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31

Robert Miñnullin (1.08.1948, Başqort ASSRnıñ İleş rayonı Näcäde awılı, / SSRB)tatar şağire, säyäsätçe.
Şiğerläre mäktäptä uqığanda uq rayon gazetalarındä basıla başlıy. Qazan universitetın tämamlağaç, ädäbi xezmättän tış, TASSR televideniyesendä programmasın da alıp bara. РСФСР байрагы RSFSR balalar öçen şiğerlär konkursında ciñä, Hans Xristian Andersen isemendäge xalıqara diplomı, soñraq Ğ.Tuqay isemendäge Däwlät büläge belän büläklänä.
1990 yıldan Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı deputatı bularaq saylanıp kilä.


Üzgärtü
Tışqı mediafayllar
Räsemnär
Liliä Xämitova. Sınatmasın Yörägem albomı, 2002.
Liliä Xämitova fotoları albomı. Vkontakte
Videofayllar
YouTube: "Xäyerle yul teli häykällär"
YouTube: "Şatlanıyq", Älmät sabantuyı, 2014

Liliä Xämitova (2.08.1970, TASSRnıñ Arça rayonı Arça şähäre, / SSRB)tatar estrada cırçısı.
2000 yılda “Tatar cırı” festivalendä “Yalğışqanmın” cırı belän berençe “Altın barsın” ala.
Bügen Tatarstan Respublikasınıñ Älmät şähärendä yäşäp icat itä.


Üzgärtü

Stenli Boldwin (3.08.1867, Bewdli (en) - 14.12.1947, Sturport-on-Severn (en), Wusterşir graflığı, Англия байрагы Angliä, Britaniä imperiäse)ingliz säyäsätçe, konservativ firqä äğzäse.
1908 yılda Böyekbritaniä parlamentınıñ tübän palatasına (en) saylana, 1917 yılda xökümätkä kerä.
Öç tapqır Böyekbritaniä premyer-ministrı (1923-1924, 1924-1929 häm 1935-1937).


Üzgärtü

Cosef Cüst Skaliger (5.08.1540, Acen (en), / Frantsiä patşalığı (en) - 21.01.1609, Leyden (en), / Berläşkän provintsiälär cömhüriäte (en))italian çığışlı Frantsiä häm Niderland ğalime, tarix belemenä täesire belän tanılğan.
1593 yılda Leyden universitetı (en) çaqıruın qabul itä häm qalğan tormış yılların tuğan ilenä qaytmıyça anda ütkärä.


Üzgärtü

Rifqät İsrafilov (6.08.1941, Başqort ASSRnıñ Duvan-Mäçetle rayonı Yaña Möslim awılı, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB)tatar rejisörı, Irınbur ölkäse drama teatrınıñ (ru) baş rejisserı häm sänğät citäkçese.
Stärletamaqda mädäni-mäğrifät uçilişçesında, Ufada Ufa sänğät uçilişçesında (ru), Mäskäwdä Däwlät teatr sänğäte institutında (GİTİS, en) uqıy.
1965-1997 yıllar arasında Başqort däwlät akademiä drama teatrında eşli. 1973 yıldan Ufa sänğät institutında uqıta.
Россия байрагы Rusiä Federatsiäsenıñ Milli teatrlar şurası räise, Teatr äxelläre berlegeneñ (ru) särkätibe, Irınbur däwlät sänğät institutı (ru) professorı.


Üzgärtü

Cimmi Weyls (en) - (7.08.1966, Xantsvil (en), Alabama ştatınıñ Medison rayonı (en), АКШ байрагы AQŞ)Wikipedia tabışsız internet-entsiklopediäne nigezläwçelärneñ häm alğa sörüçelärneñ berse bularaq tanılğan amerikan İnternet eşquarı.
Alabamadağı Obörn (en) häm Alabama (en) universitetlarında, häm İndiana ştatındağı İndiana universitetında (en) finanslar (en) ölkäsendä yuğarı belem ala.
(en) jurnalı 2006 yılda anı üzeneñ "Dönyanıñ iñ täsirle 100 keşese" (en) isemlegenä kertä.


Üzgärtü

Rocer Federer (8.08.1981, Bazel (en), Bazel metropoliäse kantonı (en), Швейцария байрагы Şweytsariä)tennisçı, dönya elekke berençe raketkası.
Zur Başlıq turnirınıñ barlıq yarışlarında 50 artıq cinü yawlağan dönya tarixında berdänber tennisçı.
Xäyriäçelek eşçänlegen kübesençä üz isemle waqfı arqılı alıp bara.


Üzgärtü

Tuve Yansson (9.08.1914, Helsinki, Finländiä böyek kenäzlege (en), / Rusiä İmperiäse - 21.06.2001, Helsinki, Финләндия байрагы Finländiä)Mummi-trollär (en) uydırma bändälär ğailäse turında 1945 yılda yaza başlağan äkiätläre belän dönyaküläm tanılğan yazuçı häm rässam.
Balalar ädäbiätenä kerteme 1966 yılda Andersen premiäse belän bilgelänä.
Tuğan ilennän tış, Швеция байрагы Şvetsiänıñ Kopengagen häm Франция байрагы Frantsiänıñ Parij şähärlärendäge sänğät akademiälärendä belem ala.
İlneñ şved-telle azçılıqnıñ wäkile.


Üzgärtü

Elis Munro (10.08.1931, Wiñham (en), Ontario vilayäte, Канада байрагы Kanada) — qısqa xikäyäläre belän tanılğan Kanadanıñ ingliz yazuçısı.
Berniçä tapqır Ontario general-gubernatorı büläge (en), Millätlär Duslığı illäre yazuçıları premiäse (en, 2005), Xalıqara Buker premiäse (en, 2009) häm Ädäbiät ölkäsendä Nobel premiäse (2013) häm başqa premiäläre laureatı.
Xikäyäläreneñ kübese üze tuğan Huron rayonında (en) urın ala. Bezneñ Çexov dip tä yörtelä.


Üzgärtü

Zölfät Xäkim (11.08.1960, TASSRnıñ Çallı rayonı Şäñgälçe awılı, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB)tatar cırçı, kompozitor, dramaturg, cämäğät eşleklese.
1990-yıllarda üz povestları häm pyessaları belän dan qazana.
2009 yılda «Telsez küke» teatral' romanı buyınça säxnäläşterelgän spektakl' öçen Ğ.Tuqay isemendäge Däwlät bülägen ala.


Üzgärtü

Yeji İdegäy (12.08.1912, Mazovetskiy rayonınıñ (en) Malkinä-Gurna gminası (en) Klükovo (en) awılı, Lomja guberniäse (en), / Polşa patşalığı (en), / Rusiä İmperiäse - 24.08.1983, Warşawa, / Polşa Xalıq Cömhüriäte (en))Polşa-Litva tatarları arasınnan çıqqan tanılğan poläk yazuçısı, näsele İdegäydän kilä.
Warşawa universitetında xoquq buyınça belem ala, radikal millätçe oyışmada qatnaşqanı oçen törmädä utırıp çıqqaç, advokat yärdämçese, jurnalda sport bülege möxärrire bularaq xezmät itä.
1963 yıldan başlap 40-tan artıq detektiv häm tarixi povestlär yaza.


Üzgärtü

Rinat Bilaletdinov (17.08.1957, Mäskäw, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB)tatar sovet häm Россия байрагы Rusiä Federatsiäse futbolçısı, trener.
2014 yılnıñ 10 ğinwarınnan Qazannıñ «Rubin» klubın citäkli.
Nijğar tatarlarınnan, ulı Diniär Biläletdinov futbol buyınça Rusiä cıyılmasında uynıy.


Üzgärtü

Bill Klinton (19.08.1946, Hempsted rayonındağı (en) Houp (en) qalası, Arkanzas ştatı, АКШ байрагы AQŞ)1993-2001 yıllarda AQŞnıñ 42 nçe prezidentı bularaq xezmät itkän amerikan (en) säyäsätçese.
AQŞ Demokratik firqäse äğzäse.
Xatını Hillari Klinton ildä häm dönyada AQŞ Senatı äğzäse häm Tışqı eşlär ministrlığı (en) başlığı bularaq tanılğan.


Üzgärtü

Demi Lovato (20.08.1992, Nyu Meksiko ştatınıñ Файл:Seal of Bernalillo County, New Mexico.svg Bernalillo rayonındağı (en) Albukerk (en) şähäre, АКШ байрагы AQŞ)Amerikan (en) aktrisa häm cırçısı.
7 yäştän fortepiano, 10 yäştän gitarada uynıy başlıy. Säxnädä berençe adımnarın 2002 yılda dustı Selena Gomez belän bergä Barney & Friends (en) balalar öçen teleserialında yasıy.
2009 yılda üzeneñ berençe diskın yazdıra, şul çaqtan kübesençä muzıkant bularaq tanılıp tora - berniçä dönya turın yasadı.


Üzgärtü

Möxämmätsälim Ömetbayev (21.08.1841, Ufa öyäzeneñ (ru) İbrahim awılı, Irınbur gubernası - 28.06.1907, şunda uq, Ufa gubernası, / Rusiä İmperiäse)başqort şağire häm publitsist, tarixçı häm etnoğraf, filoloğ, telçe häm tärcemäçe, pedagog häm cämäğät eşleklese.
1879-1880 yıllarda Stärletamaq mädräsäsendä (ru) rus tele häm matematika däreslären uqıta.
1883 yıldan Rus geografik cämğiäte (ru) äğzäse.


Üzgärtü

Lev XII (21.08.1760, Genga (en) - 10.02.1829, Rim, / Pontifik däwläte (en)) — 252 nche Rim papası.
1794 yıldan diplomat bularaq xezmät itä.
1823 yılda yäşenä häm zäğıyf isänlegenä qaramastan kürsätkän aktivlığı arqasında pontifik bulıp saylana. Xalıq arasında populär bulmıy.


Üzgärtü

Konstantin Novosölov (23.08.1974, Sverdlovsk ölkäseneñ Tübän Tagil şähäre, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB)rus fizika ğalime, Россия байрагы Rusiä Federatsiäse häm Бөек Британия байрагы Böyekbritaniä watandaşı.
Ostazı Andrey Geym belän bergä grafen (kümerneñ ber atomı kiñlegendäge plastina, en) isemle yaña materialnı açuları öçen 2010 yılda Fizika ölkäsendä Nobel premiäse belän büläklänä.
Mançester universitetında (en) mezoskopik fizika (en) professorı bularaq eşli, Patşa cämğiäte (en) hämAwrupa tikşerenülär şurası (en) grantları nigezendä fänni ezlänülären däwam itä.


Üzgärtü

Xorxe Luis Borxes (24.08.1899, Buenos-Ayres, Аргентина байрагы Argentina - 14.06.1986, Jeneva, Швейцария байрагы Şweytsariä) — argentinalı yazuçı, şağir häm publitsist, ispan ädäbiäteneñ (en) töp figuralarınıñ berse.
Berençe bastırılğan ädäbi äsäre - 9 yäşendä yasağan Oskar Wayldnıñ «Bäxetle şahzadä» (en) isemle ataqlı äkiäteneñ tärcemäse.1920-yıllarda ul ispan telle latin-amerikan şiğriäteneñ avangardizmına nigez saluçılarnıñ berse bula.
Suqıraya barğan Xorxe 1937-1946 yıllarda kitapxanäçe bulıp eşli, 1955-1973 yıllarda Argentina milli kitapxanäse (en) mödire wazifasın başqara.


Üzgärtü

Tufan Miñnullin (25.08.1935, TASSRnıñ Kama Tamağı rayonı Olı Märätxuca awılı, / SSRB - 2.05.2012, Qazan, Tatarstan Respublikası, Россия байрагы Rusiä Federatsiäse)tatar dramaturg, yazuçı, şağir, cämäğat eşleklese, säyäsätçe.
Ädäbiätkä 1960 yıllar başında yumoristik xikäyälär häm keçkenä külämle säxnä äsärläre belän kilä.
1995 yıldan başlap Tatarstan Respublikası Däwlät Sovetı deputatı bularaq xezmät itä, çığışlarnı härdaim tatar telendä yasıy.


Üzgärtü

Teresa Ana (26.08.1910, Kosovo vilayäteneñ (en) Üsküp qalası (en), / Ğosmanlı imperiäse - 05.09.1997, Kalkutta, Һиндстан байрагы Hindstan)katolik monaxinä.
Yarlılarğa häm awırularğa yärdäm belän şöğellänüçe «Xäyriäçelek missionerları» (en) isemle xatın-qız monaxlar qonğreğätsiäsenä nigez saluçısı.
Tınıçlıq öçen Nobel premiäse laureatı. Katolik Çirkäw (en) tarafınnan beatifikläşterelgän.


Üzgärtü
Cesária Évora
Cesária Évora

Evora Sezariya - 1941 yılnıñ 27 avgust'ta Kabo Verde'neñ São Vicente utırawındağı Mindelo port qalasında tuğan folklor cırçı xatın. Cesária "Yalanayaqlı diva" isemendä bilgele, çönki ul yarlı häm öysez watandaşlarğa solidarlığınnan säxnädä härwaqıt yalanayaqtan başqara.

Cesária Portugal fado janrınnan kilep çıqqan Kreol-Portugal telendä başqarıla torğan morna isemle moñlı janr patşası, ul sentimental sağışlı häm moñlı xalıq cırların gitara, cavaquinho, skipka, akkordeon häm klarnet akustik tawışları akkompanementı belän qatnaştırıp cırlıy. Évora'nıñ Kabo Verde blüzı – ilneñ qatı häm ozın tarixı, izoläsiä häm qollıq tarixı turında, şulay uq ul emigratsiä turında – Kabo Verde xalqınnıñ öçtän ikese çit illärdä yäşi.

Évora'nıñ tawışı – melanxolik häm yağımlı, beraz qarlıqqan, ayırım süzlärenä basıp yasap Cesária'nıñ emosional täğbirene tapşıra. Xättä tamaşaçılar Évora'nıñ telen añlamílar da, alarnı başqaruına ap-açıq xisläre tarta. Däwamı.... Obamanıñ äni yağınnan 1 ügi bertuğanı, äti yağınnan isä 7 ügi bertuğanı bar.


Üzgärtü

İohann Wolfgang Göte (28.08.1749, Mayndağı Frankfurt, / İzge Rim imperiäse (en) - 22.03.1832, Weymar (en), / Saksen-Weymar-Eyzenax grafliğı (en), / Alman berlege (en))alman şağire, däwlät eşleklese, fälsäfäçe häm ğalim.
18-19 ğasırlar däwamında küpsanlı kompozitorlar anıñ poemalarına muzıka yaza.
Ädäbi mirasınnan tış, bügengä qadär üz waqıtında yazğan botanika, anatomiä häm tös turında fänni traktatlar, küp ğilmi yazmalar, 3000 dän artıq yasağan räsemnäre saqlanıp tora.
Äflätün, Napoleon häm Wilyam Şekspir arasında "Keşelekneñ wäkilläre" isemlegenä kertelä.


Üzgärtü

Con Lokk (29.08.1632, Rington (en), Somerset graflığı (en) - 28.10.1704, Hay Laver (en), Esseks graflığı (en), / Angliä patşalığı (en))ingliz fälsäfäçese, tabib häm möğallim.
Mäğrifätçelek çorınıñ in täsirle fiker iälärennän berse, "Klassik liberalizm (en) täğlimatınıñ atası" bularaq bilgele şäxes.
Uy, häm üz-üzen tanu mäsälälären oyränügä kerteme zur. Xezmätläre gnoseologiäneñ barlıqqa kilüenä, Volter, Jan-Jak Russo häm başqa küpsanlı tanılğan fälsäfäçe häm däwlät eşleklelärenä zur yoğıntı yasadı.


Üzgärtü

Ravil Moratov (30.08.1949, TASSRnıñ Oktäber rayonı Törnäs awılı, РСФСР байрагы RSFSR, / SSRB)Россия байрагы Rusiä Federatsiäse säyäsätçese, Tatarstan Respublikası berençe vitse-premyerı.
Xezmät yulın 15 yäştä tuğan rayonınıñ Mamıq awıl qullanuçılar şirkäte ekspeditorı bularaq başlıy.
Sovet armiäsendä xezmät itkäç, texnolog, slesar'-montajnik, plotnik bulıp eşli, soñraq säüdä ölkäsendä yuğarı belem alıp, citäkçelek basqıçı buyınça üsä başlıy. İqtisadi fännär doktorı ğıylmi däräcäsenä ireşä.


Üzgärtü

Kaligula (31.08.12, Antium (en), Rim Respublikası - 24.01.41, Rim, Rim imperiäse) — Borınğı Rim däwlät häm säyäsät eşleklese.
Ätise Reyn legionnarı belän citäkçelek itkändä, 2-3 yäşlek Ğay anıñ belän bulğanı säbäple, ğäskärilär balağa "Kaliğula" - " Keçkenä itek" quşamatın birgännär.
Xäkimlek çorında zur tözeleş projektların başlawı, şulay uq üterelgän berençe Rim imperatorı buluı belän tanılğan.


Üzgärtü
}