Мишәрләр

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү

Бу мәкаләнең латин әлифбасындагы игезәге бар.

Мишәрләр
Batırşa.png
Батырша, мөселман восстаниясенең җитәкчесе.
Гомуми саны: 622,5 мең(1897), тирә 1 млн (1926, бәя)
Таралышы: * Русия байрагы Русия
Тел: Мишәр диалекты
Дин: мөселман-сөнниләр
Раса төре: европеоид, монголоид
Бүтән халыкка керүе: татарлар
Якын халык: казан татарлары, башкортлар

Мишәрләртатар халкының этник төркеме. Татар теленең көнбатыш диалектында сөйләшәләр, ул үз чиратында икегә аерыла: ц- һәм ч- диалектларына. Ышанучылар нигездә Ислам динендә.

Төньяк Урал якларда 1798 - 1855 елларда шул үк аталыш белән Башкорт-Мишәр Гәскәре (рус. Башкиро-Мещерякское Войско) хәрби әгъзалары булганнар.

Мишәрләрнең формалашуы территориясе Идел елгасының уң яры. Төньякта бу җирләр Ука елгасының агымы белән чикләнә.

Мишәрләрнең килеп чыгышы турында берничә фараз бар:

  • XIX гасырда галимнәр арасында аларның төркиләштерелгән фин-угыр мещёра кабиләсеннән килеп чыкканлыгы турындагы фикер өстенлек итә[1].
  • Кайбер галимнәр буенча (Чекалин, Магницкий. Можаровский) мишәрләр Идел буе Болгарына кергән кабиләләрнең берсе - бортаслардан чыккан. Бортасларның чыгышы да бәхәсле сорау, аңа өч караш бар: төрки, фарсы, фин-угыр кабиләләрдән чыккан халык. А. Х. Халиков буенча мишәрләр - болгарлашкан бортаслардан чыккан.
  • Мишәрләрнең үзләре арасында еш кына аларның Алтын Урдадан килеп чыгулары турындагы фикер очрый[2].
  • Мирфатыйх Зәкиев мишәрләрнең (бүгенге көн татарларның башка төркемнәреннән аермалы буларак) болгарларның токымнары булуы турында белдерә.[3]

Бүгенге көндә фәндә бу сорау буенча уртак фикер юк.

Тарих[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Алтын Урда чорына кадәр мишәрләрнең бабалары Идел елгасының ике ярында да яшиләр (якынча бүгенге Сызраньнан Волгоградка кадәр) (кара. бортаслар)[4].[5].

XI гасырда күчмә халыклар басымы астында (кара. кыпчаклар) төньякта урнашкан җирләргә күченеп китәләр (Сыры елгасы бассейнына, Цна һәм Мукшы елгалары арасына)[4].

Алтын Урда чорында Мишәр йорты (Касыйм ханлыгы), Мукшы олысы, Үкәк һ.б. барлыкка килә.

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Малый энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона
  2. О костюме мишарей // Ахмаров Г. Мишәрләр һәм аларның телләре турында.
  3. Мирфатых Закиев: «Мишары – это передовая часть татарского народа»
  4. 4,0 4,1 Р. Г. Мухамедова Мишәр татарлары. Тарихи-этнографик Историко-этнографическое тикшеренү. — М.: «Наука», 1972
  5. БСЭ. Т.4