Татар халык музыкасы

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Татар халык музыкасы latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү

Татар халык музыкасы — татар музыка фольклоры.

Татар халык көйләренең беренче язмалары «Азия музыка журналында» (Әстерхан, 1817), соңрак — А. Ф. Риттих, В. А. Мошков, XX гасыр башында — Р. Лах, Г. Шюнеманның чит ил мәкаләләрендә тәкъдим ителә. Татар халык музыкасын планлы рәвештә җыю һәм системалаштыру XIX гасыр ахырында гына башланды. С. Г. Рыбаков (1897), М. И. Солтанов (1916), М. И. Берг (1923), А. В. Затаевич (1933), күренекле татар фольклорчылары А. С. Ключарев (1941, 1955), М. А. Мозаффаров (1964), М. Н. Нигъмәтҗанов (1970, 1976, 1984), Җ. Х. Фәйзи (1971), З. Н. Сәйдәшева (1979), Р. А. Вамб (1981) халык көйләре җыентыклары басыла. Күбесенчә, язылган һәм нык өйрәнелгән соңгы гасырларның татар халык көйләре генә. Татар профессиональ музыкасының кайбер формалары телдән гореф-гадәтләр әле мөстәкыйль рәвештә билгеләнмәгәннәр һәм фольклор гореф-гадәтләре эчендә генә карала.

Татар халык музыкасының төп төрләре: җырлар (көйле җырлар, бер-берсеннән интонация һәм ритмия белән аерылып тора торганнар), бәетләр, дастаннар һәм шигъри әсәрләр (шул исәптән авторлылар), такмаклар (биюнеке, уенныкы), бию көйләре, инструменталь пьесалар һәм көй уйнаулар.

Татар музыкасында гадәттәгечә кубыз, курай, сыбызгы, думбыра, гөслә кебек кораллар кулланыла. Заманча музыкада классик кораллар, кайбер рус халык кораллары өстенлек итә.

Кайбер башка татар халык көйләре кебек үк, аның тавыш системы ангемитон пентатоникын тәкъдим итә. Иң киң таралган вокал жанрының — җырның — ике төп формасы бар (кайчагында алар бер әсәр кысаларында җыр башы һәм кушымта буларак бергә була алалар), алар ике төп текст формаларына туры киләләр — «кыска көй»-гә (кыска җыр, 8—7 катлаулы шигырь) һәм «озын көй»-гә (озын җыр; 10—9 катлаулы шигырь).

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]