Эчтәлеккә күчү

Литва

Сылтамаларны үзгәртү
Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Литва latin yazuında])
(Litva битеннән юнәлтелде)
Литва
литв. Lietuvos Respublika
Байрак[d]Илтамга[d]
Нигезләнү датасы 11 март 1990
Рәсми исем Lietuvos Respublika, Litevská republika, Leedu Vabariik, Lietuva, la République de Lituanie[1] һәм Republiken Litauen[2]
Кыскача исем Литва
Гомер озынлыгы 74,32195 ел[3]
Демоним litauisch, Litauer, Litauerin, Litouwer, Lithuanian, литовец, литовка, литовцы, litván, Lituaniano, Lietuvänan, லித்துவேனியர், ليتواني, ليتوانية, ليتوانيون, литовець, литовка, литовці, lituà, lituana, lituans, ליטאי, ליטאית, lituanieni, lituanian, lituaniană, লিথুয়ানীয়, lituano, lituana, lituani, lituane, lietuvisce, lituanu, lituana, leedulased, Lituanienne[1], Lituanien[1], lituan, lituana, lituane, lituani, litovo, ليتواني, ليتوانية, ليتوانيين, ليتوانيات, Litovec, Litvanec, Litovka, Litvanka, Liotuánach[4] һәм Litauerinnen
Рәсми тел литва теле[5]
Гимн Литва гимны
Мәдәният Литва мәдәнияте[d]
Шигарь тексты Vienybė težydi
Дөнья кисәге Европа[6]
Дәүләт  Литва
Башкала Вилнүс[7]
Сәгать поясы UTC+02:00 һәм UTC+03:00
Диңгез, күл яки елга эчендә яки янында урнашуы Балтыйк диңгезе[8]
Табигый-георафик объект эчендә урнашкан Балтыйк буе һәм Төньяк Европа[9]
Иң көнчыгыш ноктасы 55°17′07″ т. к. 26°50′06″ кч. о.HGЯO
Иң төньяк ноктасы 56°27′ т. к. 24°53′ кч. о.HGЯO
Иң көньяк ноктасы 53°53′49″ т. к. 24°21′07″ кч. о.HGЯO
Иң көнбатыш ноктасы 55°16′52″ т. к. 20°57′15″ кч. о.HGЯO
Геомәгълүматлар Data:Lithuania.map
Иң югары ноктасы Аукштояс[d]
Иң түбән ноктасы Неман дельтасы[d]
Идарә итү формасы катнаш төрдәге республика[d] һәм парламент республикасы[d]
Дәүләт башлыгы вазыйфасы Литва республикасы президенты[d]
Ил башлыгы Гитанас Науседа
Хөкүмәт башлыгы вазыйфасы Литва премьер-министры[d]
Башкарма хакимият башлыгы Инга Ругинене[d]
Башкарма хакимият Литва хөкүмәте[d]
Канунбирү органы Литва республикасы сеймы[d]
Югары мәхкәмә органы Конституционный Суд Литовской Республики[d]
Үзәк банкы Литва банкы[d]
Дипломатик мөнәсәбәтләр Италия, Беларус Халык Җөмһүрияте, Бөекбритания, Америка Кушма Штатлары, Австралия, Украина, Беларусь, Исраил, Румыния, Швеция, Польша, Канада, DK, Латвия, Косово Җөмһүрияте, Австрия, Малайзия, Кытай Җөмһүрияте, Россия, Япония, Кытай, Греция, Гөрҗистан, Германия, Маҗарстан һәм Корея Халык Демократик Республикасы[10]
Әгъзалык Берләшкән Милләтләр Оешмасы[11], UE, Төньяк Атлантик килешү оешмасы, Аурупа шурасы, Бөтендөнья сәүдә оешмасы[12], Балтик ассамблеясе[d], Балтыйк диңгезе дәүләтләре советы[d], ОБСЕ, Халыкара реконструкция һәм үсеш банкы[d], Халыкара үсеш ассоциациясе[d], Халыкара финанс корпорациясе[d], Инвестицияләр иминлеген гарантияләү буенча күпъяклы агентлык[d], Инвестицион бәхәсләрне хәл итү буенча халыкара үзәк[d], Евроконтроль[d], Ачык күкләр буенча килешү[d], Интерпол[13][14], Атом-төш чималны сатучылар төркеме[d][15], ХКТО[d][16][17], Movement Coordination Centre Europe[d][18], Strategic Airlift Capability[d][19], Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы[20], Халыкара икътисадый хезмәттәшлек һәм үсеш оешмасы, Бөтендөнья почта берлеге[21][22], Халыкара телекоммуникацияләр берлеге[d][23], Шенген зонасы[d][24], Visa Waiver Program[d][25], Бөтендөнья метеорология оешмасы[26], Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы[27], Бөтендөнья таможня оешмасы[d][28], Холокостны истә тоту һәм өйрәнү буенча халыкара оешмасы[d][29] һәм Атом-төш коралларының таратылмау турында килешү[d]
Балигълык яше 18 яшь
Никахка керү яше 18 яшь
Халык саны 2 860 002 (1 гыйнвар 2023)[30]
Ир-ат халкы 1 306 199[31], 1 309 308[31], 1 314 395[31] һәм 1 329 978[31]
Хатын-кыз халкы 1 487 938[31], 1 485 577[31], 1 486 443[31] һәм 1 501 661[31]
Административ бүленеше Варенское районное самоуправление[d][32], Лаздийское районное самоуправление[d][32], Друскининкайское самоуправление[d][32], Алитусское районное самоуправление[d][32], Алитусское городское самоуправление[d][32], Расейнское районное самоуправление[d][32], Пренайское районное самоуправление[d][32], Кедайнское районное самоуправление[d][32], Каунасское районное самоуправление[d][32], Каунасское городское самоуправление[d][32], Кайшядорское районное самоуправление[d][32], Бирштонское самоуправление[d][32], Ионавское районное самоуправление[d][32], Клайпедское районное самоуправление[d][32], Клайпедское городское самоуправление[d][32], Кретингское районное самоуправление[d], Палангское городское самоуправление[d], Скуодасское районное самоуправление[d], Шилутское районное самоуправление[d], Калварийское самоуправление[d], Казлу-Рудское самоуправление[d], Мариямпольское самоуправление[d], Шакяйское районное самоуправление[d], Вилкавишкское районное самоуправление[d], Рокишкское районное самоуправление[d], Паневежское районное самоуправление[d], Купишкское районное самоуправление[d], Паневеҗис бәләдиясе[d], Пасвальское районное самоуправление[d], Биржайский район[d], Ионишкское районное самоуправление[d], Келме районы[d], Пакруойское районное самоуправление[d], Акмянское районное самоуправление[d], Радвилишкское районное самоуправление[d], Шәүләй районы[d], Шяуляйское городское самоуправление[d], Юрбаркское районное самоуправление[d], Пагегское самоуправление[d], Шилальское районное самоуправление[d], Таурагское районное самоуправление[d], Мажейкяйской районное самоуправление[d], Плунгеское районное самоуправление[d], Ретавское самоуправление[d], Телшәй районы[d], Аникщяйское районное самоуправление[d], Игналинское районное самоуправление[d], Молетское районное самоуправление[d], Утенское районное самоуправление[d], Висагинское самоуправление[d], Зарасайское районное самоуправление[d], Электренское самоуправление[d], Шальчининкское районное самоуправление[d], Ширвинтское районное самоуправление[d], Швенчёнское районное самоуправление[d], Тракайское районное самоуправление[d], Укмергское районное самоуправление[d], Вильнюсское городское самоуправление[d] һәм Вильнюсское районное самоуправление[d]
Акча берәмлеге евро[33][34]
Номиналь тулаем эчке продукт 70 334 299 008 $[35]
Кеше потенциалы үсеше индексы 0,875[36]
Inequality-adjusted Human Development Index 0,8[37]
Үз-үзенә кул салулар күрсәткече 20,2
Эшсезлек дәрәҗәсе 11 ± 1 процент[38]
Нәрсә белән чиктәш Беларусь[8], Латвия[8], Польша[8], Россия[8] һәм Швеция
BTI Governance Index 7,04[39], 6,76[39], 6,94[39], 7,15[39], 7,08[39], 7,19[39], 7,18[39] һәм 7,21[39][40]
BTI Status Index 9,02[39], 9,16[39], 9,04[39], 9,03[39], 8,98[39], 9,15[39], 9,24[39], 9,3[39] һәм 9,27[40]
Мәктәптә укымаган балалар саны 4808[41]
Автомобил хәрәкәте ягы уң[d][42]
Челтәр көчәнеше 220 вольт[43]
Электр аергычы төре Europlug[d][43] һәм евроразъём[d][43]
Алыштырган Литва Сәвит Кораучыл Илкенеше һәм СССР
Кулланылган тел жемайт теле[d], литва теле, Литва ишарә теле, рус теле һәм Караим теле
Канунбирү шурасында урыннары саны 11[44]
Мәйдан 65 300 ± 1 км²[34]
Рәсми веб-сайт lietuva.lt
Һәштәге Lithuania
Югары дәрәҗәле Интернет домены .lt
Харита сурәте
Тематик география Литва географиясе[d]
Яклаучы изге Изге Казимир[d]
Тимер юл хәрәкәте ягы уң[d][45]
Нинди вики-проектка керә Проект:Литва[d]
Ачык мәгълүматлар порталы Open data in Lithuania[d]
Феноменның икътисады Литва икътисады[d]
Феноменның демографиясе Литва халкы[d]
Содержит статистическую территориальную единицу Алитусский уезд[d], Каунас өязе[d], Клайпеда өязе[d], Мариямпольский уезд[d], Паневежский уезд[d], Шәүләй өязе[d], Таурагский уезд[d], Телшәй өязе[d], Утенский уезд[d] һәм Вильнюсский уезд[d]
Джини коэффициенты 35,3[46]
Өстәлгән кыйммәт салымы күләме 21 процент
Тулаем туулар коэффициенты 1,59[47]
Шәһәр халкы 1 895 962[31], 1 901 807[31], 1 911 545[31] һәм 1 938 682[31]
Авыл халкы 898 175[31], 893 078[31], 889 294[31] һәм 892 957[31]
Демократия индексы 7,13[48]
Туым күрсәткече 9,8[31], 9[31], 8,3[31] һәм 7,8[31]
Үлем күрсәткече 13,7[31], 15,6[31], 17[31] һәм 15,1[31]
Happy Planet Index score 36,9[49]
Илнең мобиль коды 246
Илнең телефон коды +370
Халыкара префикс 8
Гадәттән тыш хәлләрдә ярдәм телефоны 112[d][50] һәм 02[d][50]
Илнең GS1 коды 477
Номер тамгасы коды LT
Диңгездәге идентификацияләү номеры 277
Шәрәфле ватандашлар төркеме Төркем:Литва шәһәрләренең шәрәфле ватандашлары[d]
Монда җирләнгәннәр төркеме Төркем:Литвада җирләнгәннәр[d]
Бу якта төшерелгән фильмнар төркеме Төркем:Литвада төшерелгән фильмнар[d]
Карта
 Литва Викиҗыентыкта

Литва́ (литв. Lietuva), рәсми атамасы — Литва́ Республикасы (литв. Lietuvos Respublika), тарихи исеме - Либка — Европада, Балтыйк диңгезенең көнчыгыш ярында урнашкан дәүләт. Төньякта Латвия, көнчыгышта Белорусия, көньяк-көнбатышта Польша һәм Россия илләре белән чиктәш. Башкаласы — Вильнюс каласы.

Европа берлегенә һәм НАТОга керә.

География

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Чиктәшлек

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
ЯкИл
ТөньякЛатвия
Көньяк-көнчыгышБелорусия
Көньяк-көнбатышРоссия (Калининград өлкәсе)
Көньяк-көнчыгышПольша

Көнчыгышта Балтыйк диңгезе белән юыла.

Кырый нокталар
[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  • төньякта — Биржай районыныда, 56°27' т. к.
  • көньякта — Варена районында, 53°54' т. к.
  • көнбатышта — Нида бистәсе янында, 20°56' кч. о.
  • көнчыгышта — Игналина районында, 26°51' кч. о.
Неман елгасы

Литва Көнчыгыш Европа тигезлегендә, Балтыйк диңгезенең көньяк-көнчыгыш яр буенда Нәмунас (Неман) елгасының урта һәм түбән агымы бассейнында урнашкан. Җир өсте түбәнлек вә калкулыклардан гыйбарәт. Мәркәзендә Урта Литва түбәнлеге урнашкан. Көньяк һәм көнчыгышта Балтыйк тезмәсе уза, Литва территориясендә ул өч калкулыкка бүленә: Аукштайт, Дзук һәм Судува. Литвада нефть, акшар, доломит, пыяла комнары, гил, торф, бур, гипс, гәрәбә вә шифа чыганаклар (Друскининкай, Паланга, Бирштонас, Ликенай) бар. Чыганаклар әтрафында курортлар бар ителгән.

Аукштайтия милли паркында

Литвада диңгез климаты континенталь климаты белән алмашынып тора. Континентальлек көнбатыштан көнчыгышка арта бара. Гыйнварның уртача температурасы -3°…-6°. Июльнең уртача температурасы 16,5°…17,6°. Уртача еллык явымнар саны 750 мм. Елгалар Балтыйк диңгезе бассейнына карыйлар.

Иң эре елгасы — Нәмунас. Өч меңгә якын күл бар, иң зрусы — Дрисвяты. Туфраклары көлсу, кәсле-көлсу, көлсу-сазлык, кәсле-карбонатлы, сазлык, кәсле-наратлык, аллювиаль туфраклар.

Литва территориясенең 25% (1,6 млн. га) урман. Шуларның 65%ы ылыслы, 35%ы яфраклы. Территориясенең 17%ы болыннар вә көтүлекләр; 7% ка якыны сазлыклар.

Хайванат дөньясында имезүчеләрдән үр куяны, төлке, бүре, поши, болан, дуңгыз, чәшке, селәүсен, кеш, сусар, кама, кондыз һ.б яшиләр. Елгаларда һәм күлләрдә балык күп (корбан балыгы, чуртан, алабуга, чабак, алабалык, еланбалык, керкә һ.б.).

Тарих

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

«Литва» исеме беренче тапкыр 1009 елда телгә алына.

1537 елны Бөек Мәскәү кенәзлеге Литвага Гомель белән Любечны биргән.

Бөек Литва кенәзлеге

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Төп мәкалә: Бөек Литва кенәзлеге
Литва 13-16 гасырларда

1240 елда Бөек Литва кенәзлеге барлыкка килә. 13 гасырда алман алпарлары Литвага баскынчыл яуларын башлый. 200 ел дәвамында Литва белән алманнар арасында хәрби бәрелешләр булып торды. 1236 елда алман алпарлары Сауле янында җиңелүгә очрый. 1260 елда Литва көчләре алман алпарлары өстеннән Дурбе күле янында булып үткән сугышта җиңү яулап, Ливон һәм Тевтон орденнарының баскынчыл яуларын вакытлыча туктатырга мәҗбүр итте. 13 гасыр уртасында рус җирләрендә булган фиядәл таркаулыгыннан файдаланып, Литва кенәзләре белорус, украин, рус җирләрен кушып ала. Гедимин, Ольгерд һәм Кейстут кенәзләре дәверендә Бөек Литва кенәзлеге шактый киңәйгән. 14 гасыр уртасында Минск, Көнчыгыш Волын, Подолье, Киев Литвага кушыла. Кенәз Витовт Днепр вә Днестр арасындагы җирләрен кушып ала һәм кенәзлек Кара диңгезгә диңгезгә чыгу юлына ия була. 

Литва Көнчыгыш Европада иң эре дәүләткә әйләнгән. 1340—1410 елларда Тевтон ва Ливон орденнары янә һөҗүмгә күчте, Стерва елгасы (1348) һәм Каунас (1362) янында эре бәрелешләр була. 1401—09 елларда алпарларга каршы жемайтлар быш күтәрә. Эчке һәм тышкы көрәш шартларында Литва Польша белән Крево униясен төзи (1386). 1410 елның 15 июльдә Литва һәм Польша гаскәрләре Грюнвалд сугышында (1410) Тевтон ордены өстеннән җиңү яулый. 1435 елда Свента янында җиңелүгә очраган Ливон ордены да үз баскынчыл яуларын туктата.

Речпосполита

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Польша-Литва Берлеге (Rzeczpospolita, Речпосполита) 1569 елда төзелгән. Литва үз гаскәрен, валютасын һәм кануннарны саклап калган. Әмма әкренләп поляклаштыру Литва хәятенең һәр тарафына — сәясәткә, милли телгә һәм милли кемлегенә тәэсир күрсәткән. 1573 елдан башлап Речпосполита кыйралы аксөякләр тарафыннан сайлана башланган.

Төньяк сугышлары (1655-1661) дәвамында Литва территориясе швед гаскәре тарфыннан вәйран ителгән. Тулысынча торгызылырга өлгермәгән Литва Бөек Төньяк сугышы (1700-1721) вакытында янә вәйран ителгән: сугыш, чума һәм ачлыктан халкының 40% өлеше һәлак булган. Эчке сәясәттә чит дәүләтләрнең (аеруча Россиянең) тәэсире көчәя барган. Сеймда киң кулланылган принцибы (һәр депутат вето салып бәхәсне туктатырга хоукулы булган) нинди дә булса ислах үткәрүгә мөмкинлек бирмәгән. Нәтиҗәдә, Речпосполита дәүләте 1772, 1792, һәм 1795 елларда Россия, Австрия һәм Пруссия арасында бүленгән.

Россия империясе

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Хәзерге Литваның шактый зур өлеше Россия империясе составына кергән. 1831 һәм 1863 елларда булып үткән күтәрелешләрдән патша хакимияте руслаштыру сәясәтен тормышка ашыра башлаган: литва матбугаты тыелган, мәдәни һәм белем бирү оешмалары яптырылган, литва теле кирилл язуына күчерелгән.[51] Ләкин китап ташучылар хәрәкәте (Пруссиядә латыйн хәрефләре белән басылган литва китапларын контрабандалау белән шөгыльләнүчеләр) һәм яшерен өй мәктәпләренең киң таралганлыгы сәбәпле бу сәясәт уңышсызлыкка очраган.

ХХ гасыр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Литва ССР гербы

Беренче бөтендөнья сугышы елларда Литва территориясе хәрби хәрәкәтләр мәйданына әверелгән. 1915 елның көзендә Литва территориясен Германия гаскәрләре басып алганнар. 1918 елның 16 февральдә Литва дәүләтенең мөстәкыйльлеге игълан ителгән. 1918 елның декабрьдә Литваның зур өлешендә шура (совет) хакимияте урнаштырылды һәм 1919 елның февралендә Литва-Белоруссия советлар республикасы игълан ителде. 1919 елның августта алман гаскәрләрнең һөҗүменнән соң Кызыл Гаскәр бүленмәләре Литвадан чыгып китәргә мәҗбүр булганнар.

1920 елда Литва белән РСФСР арасында имзаланган шартнамә буенча шура хөкүмәте Литваның мөстәкыйльлеген таныган. 1940 елның июньдә Литва территориясенә шура гаскәрләре кертелгәннәр. 1940 елның июльдә Халык Сеймына сайлаулар үттеләр, 1940 елның 21 июльдә Литвада совет республикасы игълан ителгән. 1941 елда Литваны алман-фашист гаскәрләре басып алды, 1944 елның июль —1945 елның гыйнварда шура армиясе тарафыннан азат ителгән. 1990 елның 11 мартта республикасының Югары Советы Литва дәүләтен яңадан торгызу хакындагы хөҗҗәтне кабул итте һәм дәүләт Литва Республикасы дип атала башлаган. 1990 елның майда Литва Югары Шурасы Литваның дәүләт мөстәкыйльлеге хакындагы декларацияне кабул итте. Литва — 1991 елдан БМО, 2004 елдан — Европа берлеге һәм НАТО әгъзасы.

Административ бүленеше

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Литваның административ бүленеше

Литва территориясе 10 өязенә бүленә. Өязләр, үз чиратта, районнарга, шәһәрләргә һәм үзидарәләргә бүленәләр; үзидарәләр һәм районнар старосталыкларга бүленәләр.

  1. Клайпеда өязе
  2. Телшәй өязе
  3. Шәуләй өязе
  4. Паневежис өязе
  5. Таураге өязе
  6. Каунас өязе
  7. Утәна өязе
  8. Мариямполе өязе
  9. Вилнүс өязе
  10. Алитус өязе

Халык

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Күренекле шәхесләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Торак пунктлар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моны да карагыз: Төрле телләрдә Литва топонимлары, Литва шәһәрләре исемлеге

Урын Шәһәр Литвача исеме Халык саны
1ВилнүсVilnius523 050
2КаунасKaunas311 148
3КлайпедаKlaipėda160 361
4ШәуләйŠiauliai107 875
5ПаневежисPanevėžys98 612
6АлитусAlytus58 616
7МариямполеMarijampolė40 388
8МажейкәйMažeikiai36 700
9ЙонаваJonava30 224
10УтәнаUtena28 622
11КедайнәйKėdainiai26 357
12ТелшәйTelšiai25 271
13ВисагинасVisaginas21 751
14ТаурагеTauragė24 042
15УкмәргеUkmergė23 450
16ПлунгеPlungė19 829
17КрәтингаKretnga18 990
18ШилутеŠilutė17 427
19РадивилишкисRadviliškis17 005
20ПалангаPalanga15 538
[52]

Татарлар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татарлар анда этник чыгышы, тарихы, традицияләре төрле булган 2 төркемгә бүленә. Беренче төркем, ягъни Литва татарлары, Алтын Урдадан, соңрак Олы һәм Кече Нугай Урдаларыннан, Кырым ханлыгыннан 14 йөз ахырында — 15 йөздә Бөек Литва кенәзлеге җирләренә күчеп килгән төрки мөселманнардан гыйбарәт. Хезмәтләре өчен (күбесенчә хәрбиләр) Литва кенәзлегеннән аларга җир бүлеп бирелә, һәм татарлар Польша-Литва шляхталарына (дворяннарына) тиңләштерелә. 16–17 йөзләрдә бу төркем вәкилләре туган телләрен онытып бетерәләр диярлек, ләкин ислам динен саклап калалар. Литва татарлары Вилнүс, Алитус, Каунас, Тракай һ.б. шәһәрләрдә — таралып, Вилнүс районының Немежис һәм Кәтурәсдәшимт Тоторю (Кырык Татар) авылларында, Алитус районының Райжәй авылында һәм Бутримонис бистәсендә тупланып яшиләр. Литва татарларының икенче төркеме — Икенче бөтендөнья сугышыннан соң, Литвадагы төзелеш һәм сәнәгать объектларына (Игналин АЭСы һ.б.) хезмәт күрсәтү өчен, нигездә, Совет Армиясе хәрби хезмәткәрләре, инженер-техник белгечләр һәм ССРБның төрле районнарыннан (күбесенчә Идел-Урал төбәгеннән) күчеп килүчеләр исәбенә формалаша. Алар бөтен ил буйлап, башлыча, зур шәһәрләргә тарала. Иң яхшы эшләүче җәмгыять Висагинас (элеккеге Снечкус) шәһәрендә урнашкан. 

Дәүләт төзелеше

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Литва — мөстәкыйль демократик республика. Гамәлдәге конституция 1992 елда кабул ителгән. Дәүләт башлыгы — президент. Ул гомуми гомуми тигез һәм турыдан-туры сайлау хокукы нигезндә яшерен тавыш бирү юлы белән 5 елга сайлана. Канун чыгаручы органы — сейм (бер пулатлы парламент). Башкарма хакимиятне хөкүмәт гамәлгә ашыра.

Икътисад

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Литва Балтыйк илләре арасында иң зур икътисадка ия; ул шулай ук кеше потенциалы үсеше индексы зур булган илләр рәтенә керә.

Тулаем эчке продуктта авыл хуҗалыгы 7.9%, сәнәгать 19.6%, хезмәт күрсәтү тармагы 72.5%ны тәшкил итә. 2014 елгы мәгълүматларына күрә, Литва экспорты 24.36 миллиард долларын тәшкил итә; төп партнерлар: Россия (20.0%), Латвия (10.1%), Эстония (7.6%), Польша (7.5%), Германия (7.2%), Беларусь (5.2%), Бөекбритания (5.0%), Нидерландлар (4.4%), һәм башкалар.[53] Төп экспорт товарлары — минераль мәхсулатлар, машиналар һәм җиһазлар, транспорт җиһазлары, химикатлар, текстиль, азык-төлек, пластмассалар.

Литва экспорты 25.89 миллиард долларын тәшкил итә; төп партнелар: Россия (29.4%), Германия (10.4%), Польша (9.5%), Латвия (6.2%), Нидерландлар (5.2%).[54] Төп импорт товарлары — минераль мәхсулатлар, машиналар һәм җиһазлар, транспорт җиһазлары, химикатлар, текстиль һәм киемнәр, металлар.

Дин

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

2011 елгы рәсми мәгълүматларга караганда, Литвада католиклар — 77.2 % (2,350,478 кеше), православие динендәгеләр — 4.1 % (125,189), иске йолалык тарафдарлары — 0.8 % (23,330), лютераннар — 0.6 % (18,376), реформатлар — 0.2 % (6,731), сөнни мөселманнар — 0.1 % (2,727), яһүд динендәгеләр — 0.04 % (1,229), көнчыгыш католик чиркәве тарафдарлары — 0.02 % (706), караим динендәгеләр — 0.01 % (310), башка диннәр тарафдарлары — 0.7 % (19,926) булган[55].

Искәрмәләр

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
  1. 1 2 3 http://cnig.gouv.fr/wp-content/uploads/2020/02/CNT-PVM_r%C3%A9vis%C3%A9_2020-01-27-1.pdf
  2. ↑ https://www.ui.se/landguiden/lander-och-omraden/europa/litauen/
  3. ↑ ЮНЕСКО-ның статистика институты
  4. ↑ The National Terminology Database for Irish — 2006.
  5. ↑ 14 // Конституция Литвы
  6. ↑ https://www.workwithdata.com/place/lithuania
  7. ↑ https://web.archive.org/web/20200513101013/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lh.html
  8. 1 2 3 4 5 Brockhaus Enzyklopädie — F.A. Brockhaus, 1796.
  9. ↑ https://unstats.un.org/unsd/methodology/m49/
  10. ↑ https://www.ncnk.org/sites/default/files/content/resources/publications/NCNK_Issue_Brief_DPRK_Diplomatic_Relations.pdf
  11. ↑ Nations U. Member States
  12. ↑ https://www.wto.org/english/thewto_e/countries_e/lithuania_e.htm
  13. ↑ https://www.interpol.int/Member-countries/World — Интерпол.
  14. ↑ https://www.interpol.int/Who-we-are/Member-countries/Europe/LITHUANIA
  15. ↑ http://www.nuclearsuppliersgroup.org/en/participants1 — Атом-төш чималны сатучылар төркеме.
  16. ↑ https://www.opcw.org/about-opcw/member-states/ — ХКТО.
  17. ↑ https://www.opcw.org/about-us/member-states/lithuania
  18. ↑ http://mcce-mil.com/wp-content/uploads/glance/MCCE-AT-A-Glance-September-2017.pdf — Movement Coordination Centre Europe.
  19. ↑ https://www.sacprogram.org/en/Pages/The%20Strategic%20Airlift%20Capability.aspx — Strategic Airlift Capability.
  20. ↑ http://www.unesco.org/eri/cp/ListeMS_Indicators.asp
  21. ↑ http://www.upu.int/en/the-upu/member-countries.html
  22. ↑ https://www.upu.int/en/Universal-Postal-Union/About-UPU/Member-Countries?csid=-1&cid=181
  23. ↑ https://www.itu.int/online/mm/scripts/gensel8
  24. ↑ https://www.touteleurope.eu/les-pays-membres-de-l-espace-schengen.html
  25. ↑ https://www.dhs.gov/visa-waiver-program-requirements
  26. ↑ https://public.wmo.int/en/members/lithuania
  27. ↑ https://www.who.int/choice/demography/by_country/en/
  28. ↑ https://www.wcoomd.org/-/media/wco/public/global/pdf/about-us/wco-members/list-of-members-with-membership-date.pdf
  29. ↑ https://holocaustremembrance.com/countries/lithuania
  30. ↑ Численность постоянных жителей в административных территориях на начало года — State Data Agency of Lithuania, 2023.
  31. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 (unspecified title) — база данных Всемирного банка.
  32. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 https://www.e-tar.lt/portal/lt/legalAct/TAR.0120FD7BCFFC/asr
  33. ↑ https://lietuva.lt/en/about_lithuania/quick_facts
  34. 1 2 https://www.bbc.com/news/world-europe-17536867
  35. ↑ https://data.worldbank.org/indicator/NY.GDP.MKTP.CD — Бөтендөнья банкы.
  36. ↑ Отчёт о развитии человечества — Программа развития ООН, 2022.
  37. ↑ Отчёт о развитии человечества — Программа развития ООН, 2022.
  38. ↑ http://data.worldbank.org/indicator/SL.UEM.TOTL.ZS
  39. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 https://www.bti-project.org
  40. 1 2 https://bti-project.org/en/reports/country-dashboard/LTU
  41. ↑ ЮНЕСКО-ның статистика институты
  42. ↑ http://chartsbin.com/view/edr
  43. 1 2 3 World Plugs / мөхәррир Халыкара иликтер тихникасы кәмисиясе
  44. ↑ https://www.cvce.eu/en/obj/changes_in_the_distribution_of_seats_in_the_european_parliament-en-e6d28948-3fa8-4fe7-a552-1b062bc6fb47.html — CVCE.eu.
  45. ↑ https://www.forschungsinformationssystem.de/servlet/is/325069/
  46. ↑ https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI
  47. ↑ ЮНЕСКО-ның статистика институты
  48. ↑ 2020 Democracy Index
  49. ↑ https://happyplanetindex.org/countries/?c=LTU
  50. 1 2 International Numbering Resources Database: ITU-T E.129 National-only numbers linked with emergency services and other services of social value / мөхәррир Халыкара телекоммуникацияләр берлеге
  51. ↑ http://www.uic.edu/classes/lith/lith520/SUBACIUS_Luneburg_2005_10_14.pdf
  52. ↑
  53. ↑ архив күчермәсе, archived from the original on 2018-02-12, retrieved 2015-09-13
  54. ↑ архив күчермәсе, archived from the original on 2016-08-06, retrieved 2015-09-13
  55. ↑ Biotechnology. Conducted by TNS Opinion & Social on request of European Commission 2017 елның 26 март көнендә архивланган(ингл.)

Сылтамалар

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Commons
Commons
Викиҗыентыкта бу тема буенча

Ошибка Lua в Модуль:External_links на строке 666: attempt to call field 'getRefHtml' (a nil value).

Моны да карагыз

[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]
Чыганак — https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Литва&oldid=4317793