Байназар Әлминов

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан ([http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Байназар Әлминов latin yazuında])
Навигациягә күчү Эзләүгә күчү
Байназар Әлминов
Рәссам Альменов.jpg
Туган телдә исем Байназар Мостафа улы Әлминов
Туган 14 август 1909(1909-08-14)
Кызыл Мәчет, Бозаулык өязе, Самара губернасы
Үлгән 31 октябрь 1976(1976-10-31) (67 яшь)
Казан
Милләт татар
Ватандашлыгы Русия империясеРСФСРССРБ
Һөнәре рәссам
Балалар кызы Инга

Байназар Әлминов (Байназар Мостафа улы Әлминов, рус. Альменов) – рәссам, Татарстан АССРның атказанган сәнгать эшлеклесе.

Тәрҗемәи хәле[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1909 елның 14 августында Самара губернасы Бозаулык өязе (хәзерге Ырынбур өлкәсе, Тук районы) Кызыл Мәчет авылында зәркән остасы гаиләсендә туа. 1976 елда Казанда вафат.

1930 елда Самарадагы татар-башкорт техникумын, 1934 елда Пинзә сәнгать-педагогия техникумын тәмамлый.

1934-1935 елларда Куйбышев шәһәрендә «Кызылармияче» гәзитендә рәссам булып эшли.

Татарстан китап нәшриятында бизәлеш мөхәррире (1935 елдан), бизәлеш мөхәррририятенең мөдире (1947 елдан).

Бөек Ватан сугышы елларында[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Байназар Әлминовны татар рәссамнары арасында беренче булып фашистларга каршы плакатлар яза: «Калдырма!», (1940); «Фашизмның канлы сатраплары», (1941); «Икмәк - фронтка», (1943). 1943 елда «Сугыш эпизодлары» дип аталган графика шәлкемендәге рәсемнәре почта открыткалары итеп бастырыла. Конверт тышлары өчен каһарман татарларның портретларын ясый, шулай итеп аларны да, үзен дә бөтен илгә таныта.[1]

1943 елның декабрендә Татарстан Рәссамнар берлеге рәссамны Беренче Балтыйк буе фронтында татар телендә нәшер ителүче Алга, дошман өстенә! исемле газета редакциясенә ярдәм итү өчен юллый.

Иҗаты[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

«Идегәй» дастаны

Татарстанның китапны бизәү өлкәсендә әйдәп баручы рәссамнарының берсе. Әдәби әсәрләрнең үзенчәлекләрен җентекләп чагылдыра. 300 дән артык китап бизи, алар арасында татар фольклоры («Идегәй» дастаны) һәм татар әдәбияты әсәрләре, дәреслекләр («Әлифба», берничә басма) бар.[2]

1936 елдан Габдулла Тукай әсәрләрен рәсемнәр белән бизи: «Шигырьләр», (1936); «Шигырьләр. Әкиятләр», (1941); «Шүрәле», (1937, 6 басма, 1969). Шәриф Камалның «Акчарлаклар», «Таң атканда» романнарына, «Сулган гөл», «Бәхет эзләгәндә», «Уяну» хикәяләренә (1940-1949 елларда) һ.б. рәсемнәр ясый.

Станлы нәкышь өлкәсендә дә эшли. Гуашь һәм акварель белән пейзаж күренешләре ясый. Татар мәдәнияте эшлеклеләре портретларының тулы бер галереясын иҗат итә: Шәриф Камал, Җәүдәт Фәйзи, Салих Сәйдәшев, Нури Арсланов, Нәби Дәүли, Сибгат Хәким, Равил Фәйзуллин, Рөстәм Кутуй; Каюм Насыйри, Фатих Әмирхан һ.б.

Катнашкан күргәзмәләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  • Бөтенсоюз: «РСФСР өлкәләре, автономияле республикалары һәм союздаш республикалар рәссамнары әсәрләре» (1944).
  • Төбәкара: «Идел буе рәссамнары әсәрләре», Идел буе шәһәрләрендә, (1943-45; 1947; 1950; 1953; 1956; 1958).
  • Шәхси күргәзмәләре (Казан): (1944-45, 1955 ).
  • «7 рәссам истәлегенә» дип аталган төркем күргәзмәсе Б. Әлминовнең вафатыннан соң - 1980 елда үткәрелә.
  • 100 яшенә «Хәзинә» милли сәнгать галереясендә «Заман белән йөрәктә» (рус. С временем в сердце) күргәзмәсе оештырыла.[3]

Әсәрләре ТР дәүләт сынлы сәнгать музеенда, ТР милли музеенда, Яңа Кырлай авылындагы Габдулла Тукай музей-комплексында, Алабуга шәһәрендәге И.И. Шишкин музей-йортында, кызы Инга Байназар кызы Әлменова гаиләсендә саклана.

Мактаулы исемнәре һәм бүләкләүләре[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Рәссамнар берлеге әгъзасы (1939).

ТАССРның атказанган сәнгать эшлеклесе (1957).

Кызыклы факт[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Байназар Әлминовның сеңлесе – рәссам Рушан Мостафа кызы Әлминова-Якупова – рәссам Харис Якуповта кияүдә була. Аларның улы Фәрит Якупов – шулай ук рәссам.

Әдәбият[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

1. Персональная выставка работ Б. Альменова: Каталог. Казань, 1945;

2. Персональная выставка работ Б. Альменова: Каталог. Казань, 1955;

3. Черкасова Н.В. Изобразительное искусство Советского Татарстана. М., 1957;

4. Якупов Х.А. Памяти Байназара Альменова // Здравствуй, книга! Казан, 1989.

Чыганак[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Татар энциклопедиясе. Казан, 2008.

Сылтама[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. арт16.ру сайтында
  2. Татар энциклопедиясе. Казан, 2008
  3. арт16.ру сайтында