Шәриф Камал

Wikipedia — ирекле энциклопедия проектыннан
Моңа күчү: навигация, эзләү
Шәриф Камал
Шәриф Камал.jpg
Туган телдә исем Шәриф Камалетдин улы Байгилдиев
Туган 27 февраль 1884(1884-02-27)
Пешлә, хәзерге Рузай районы Мордовия
Үлгән 22 декабрь 1942(1942-12-22) (58 яшь)
Казан
Милләт татар
Һөнәре язучы
Җефет Хәят
Балалар улы Йосыф,
кызы Зәйнәп
Бүләк һәм мөкәфәтләре Ленин ордены (1940)
ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе (1940)

Шәриф Камал (Шәриф Камалетдин улы Байгилдиев) — татар әдәбияты классигы, язучы һәм драматург.

Яшь чагы[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Шәриф Камал 1884 елда Пинзә губернасы Инсар өязенең Пешлә авылында мулла гаиләсендә дөньяга килә. Ләбәжә һәм Түбән Пешли мәдрәсәләрендә белем ала. 16 яшендә атасы белән ачуланышып, Петербург-Казан тимер юл төзелешенә китеп урнаша. Аннары Истанбулдагы Дарелмөгаллиминдә (педагогика институты) укуын дәвам итә. Икенче курстан соң Шәриф Каһирәгә китә, андагы университетның ирекле тыңлаучысы була. Матди кыенлыкларга күрә 1905 елда Рәсәйгә әйләнеп кайта. С.Петербургта яшәүче абыйсы Гыймади Байгилдиев белән бергә мөгаллимлек кыла, соңыннан «Нур» газетасында хезмәт итә: мәкаләләр яза, тәрҗемә белән шөгыльләнә, шигырьләр иҗат итә. 1906 елда “Садә" (“Аваз”) исемле шигырьләр мәҗмугасы дөнья күрә.

Иҗат[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Оренбург[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Моңарчы Ш.Камалның әсәрләре белән «Шура» журналы аша таныш булган шагыйрь, иганәче, алтынчы Закир Рәмиев чакыруы буенча, әдип 1910 елда Ырынбурга китә. Анда бертуган Закир һәм Шакир Рәмиевләр нәшер иткән “Вакыт” матбагасында хисапчы, корректор, әдәби хезмәткәр булып эшли. Бер үк вакытта әлеге газета һәм «Шура», «Кармак» журналлары битләрендә актив рәвештә үзенең әсәрләрен бастыра.[1] Сәхнә әсәрләре күренә: "Акчарлаклар" (1914), "Хаҗи әфәнде өйләнә" (1915). Соңгы пьесаны зур уңыш белән Габдулла Кариев Сәйярдә сәхнәләштерә. Бу әсәр революция кадәрге татар комедиясенең өлгесе булып санала.

Язучының Октябрь инкыйлабына кадәрге иҗаты татар әдәбиятының тематик колачын һәм сәнгатьчә сурәтләү алымнарын сизелерлек киңәйтеп җибәрә. Ш.Камалның татар әдәбиятында кыска хикәя жанрын үстерүгә керткән өлеше аеруча зур. Тирән психологизм, эмоциональ-лирик моң, мәгънәви тирәнлек, композицион җыйнаклык һәм тыгызлык — әдипнең әсәрләренә әнә шул сыйфатлар хас. Кыска хикәя остасы буларак, ул А.Чеховтан өйрәнсә, күләмле әсәрләр авторы буларак М.Горькийны үзенең остазы дип саный.[2]

Казан[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Гаиләсе: кызы Зәйнәп, улы Йосыф, хатыны Хәят

1925нче елдан — Казанда. Биредә ул соцреализм рухындагы әсәрләр яза: «“Матур туганда”, “Таң атканда” романнары, “Таулар”, “Ут”, “Козгыннар оясында”, “Томан арты” пьесалары.[2] М. Шолоховның "Күтәрелгән чирәм"ен тәрҗемә итә.

1934 елда СССР Язучылар берлегенә алына. "Халык дошманнары" Кәрим Тинчурин, Кави Нәҗми, Гомәр Гали белән "элемтә тоткан өчен" ВКП(б)дан чыгарыла.

1950 елда Островский урамындагы квартиры әдипнең Йорт-музее ителә.[3]

Чыганаклар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

"Гасырлар авазы": Классик татарской литературы

Сылтамалар[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

  1. Аймәт Р., Шәриф Камалның Казандагы музей-фатиры. бит6
  2. 2,0 2,1 Аймәт Р., Шәриф Камалның Казандагы музей-фатиры бит11
  3. Аймәт Р., Шәриф Камалның Казандагы музей-фатиры.

Моны да карагыз[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]

Искәрмәләр[үзгәртү | вики-текстны үзгәртү]